nrc *next
Maandag 16 mei 2011
22 GZin
nrc *next
Maandag 16 mei 2011
Zin G23
Geen kussens, wel muziek in knussere `isoleer' naema
Een isoleercel blijft afschrikwekkend. Ook al kun je er zelf de kleur, de temperatuur en zelfs de geur bepalen
R e ch t s g e v o e l
Stel dat Osama Bin Laden net- andere juridische wegen.
jes was gearresteerd. Stel dat
Van deze furie zijn er legio voor-
hij nog leefde in afwachting van
beelden. Zoals in de O.J. Simpson-
De psychiatrische instelling
In vijf talen, waaronder Turks en
direct af te zonderen."
zijn rechtszaak. En stel hij kreeg
zaak, waarvan de afloop was dat
Arabisch, legt het celreglement uit
Daaraan gekoppeld is er een erfenis
Parnassia opende vorige week
die, een fair trial met piketadvoca-
de verdachte vrijuit ging voor de
waarom je zit waar je zit, met een
uit de tijd van de Provo en de antipsy-
ten en de gewone rechten van een
moord op zijn vrouw, terwijl de
een isoleercel-nieuwe-stijl.
lijstje van je rechten als patient vol-
chiatrie: de persoonlijke vrijheid zou
verdachte. Dan bestond de kans,
wereld meende te weten dat hij
gens de wet BOPZ (Bijzondere opne-
boven alles gaan. Gedwongen medi-
hoe klein ook, dat Bin Laden, bij-
het gedaan had. Of onlangs nog -
mingen in psychiatrische ziekenhui-
catie was daarom uit den boze. Die
Een ex-patient gaat terug.
voorbeeld wegens technisch ge-
dichter bij huis. In de zaak van Mi-
zen). Beter dan de minuscule let-
overtuiging zit in de wet BOPZ gece-
Mooie cel hoor, maar isoleren
brek aan bewijs, niet veroordeeld
chelle Martin, de beruchte echtge-
tertjes achter bekrast acryl die ik ooit
menteerd. Tot 2004 was het vrijwel
had kunnen worden voor de aan-
note van kindermoordenaar Du-
blijft dubieus, vindt hij.
vergeefs probeerde te lezen. Voor
onmogelijk om mensen medicatie toe
slagen van 9/11 en dus vrijgespro-
troux, werd het recht ook netjes
kleine mensen is het hoog geplaatste
te dienen indien ze dat niet wilden.
ken had moeten
toegepast, met als gevolg een ge-
scherm lastig; je moet er niet tegen-
Een misvatting", meent Van Veld-
worden.
krenkt rechtsgevoel. Martin
Door Sam Gerrits
aan kunnen trappen. Maar, zoals Hei-
huizen. Escalatie voorkom je niet
Hoe had de
wordt waarschijnlijk na vijftien
De Haagse meiden in de bus weten ze
no (52 jaar, liever geen achternaam),
door mensen maar aan te laten mod-
Stel dat
wereld er dan
jaar straf wegens de moord op
precies aan te wijzen: de mensen die
een patient aanwezig bij de opening,
deren en vervolgens op te sluiten,
uitgezien?
twee meisjes voorwaardelijk ver-
er straks uit moeten bij Parnassia.
zegt: vanaf het roestvrijstalen toilet
maar door kwetsbare individuen in-
hij nog
Dan was er op
vroegd vrijgelaten. Ze heeft zich
Vroeger stond er iets met `p s y ch o ' op
heb je prima zicht op het scherm.
tensief te begeleiden en te helpen met
Ground Zero
voorbeeldig gedragen in de gevan-
leefde en
dat bord, dat hebben ze geschrapt.
De nieuwe, interactieve isoleercel
m e d i c ij n e n . "
niet de vreugde
genis, heeft zich bekeerd tot het
Maar iedereen weet dat dit de halte
is symptomatisch voor de ontwikke-
Inmiddels is de wet zo aangepast
wa ch tt e
uitgebarsten zo-
Christendom en toont ook vast
van het gekkenhuis is."
lingen in de Nederlandse geestelijke
dat niemand meer vijf weken onbe-
als we die zagen
het nodige berouw. Ze wil - hoe
op een
Ik ben, zoals dat heet, ervarings-
gezondheidszorg. Werden psychoten
handeld opgesloten hoeft te zitten.
na de bekend-
ontroerend - graag het klooster
deskundige. Tussen 1991 en 2001 be-
in veel klinieken rond het millenni-
Behandelaars separeren zo min mo-
fair trial
making van de
in. Maar de samenleving en de na-
zocht ik regelmatig de warme, naar
um nog standaard bij binnenkomst
gelijk. Globaal kun je zeggen dat het
dood van Bin La-
bestaanden reageren furieus. De
schoonmaakmiddelen en poep rui-
een aantal dagen `ter observatie' op-
separeren in de afgelopen tien jaar
den. Men had er niet gevierd dat
rechterlijke uitspraak heeft het
kend kamertjes in psychiatrische kli-
met 60 tot 70 procent teruggedron-
`justice has been done'. Evenmin was
rechtsgevoel niet meegenomen.
nieken. De verpleging noemde ze `se-
gen is. Een stille revolutie.
opgelucht geloofd dat de wereld
We zullen nooit weten wat de
pareerruimte', GGZ-speak voor iso-
Je kunt op het scherm
Als er nu een gevaarlijke situatie
veiliger is geworden. Nee, niets
rechters hadden geoordeeld in een
leercel.
dreigt te ontstaan, gaan behandelaars
van dat alles. Razernij was uitge-
eventuele rechtszaak tegen Bin
Op de zandgele gietvloer een vlam-
tekenen, spelen en
eerst met patienten in gesprek. Bas
broken na de vrijspraak van 's we-
Laden. Maar wat de Amerikaanse
werend matras. Krasvrije, mintgroe-
van der Hoorn, psychiater bij Parnas-
relds meest gezochte terrorist.
regering met zijn dood zeker
boodschappen aan de
ne verf op de muren. Er lag altijd een
sia: We zeggen: ik word bang van de
Verontwaardigd was gescandeerd
heeft weten te voorkomen is de fu-
donkerblauw scheurhemd voor me
verpleging typen
manier waarop je met ons omgaat,
dat de rechtvaardigheid was ge-
rie van een onbevredigd rechtsge-
klaar, want ik had alleen een papieren
het gaat helemaal niet goed met je.
sneuveld. Angstige wanhoopstra-
voel die was ontketend onder de
onderbroekje aan. Overige attribu-
Zullen we je medicatie- of je dagpro-
nen waren vast gelaten om de ar-
Amerikaanse bevolking na een
ten: drie kartonnen `hoedjes' waar ik
gesloten, nu heeft iedere zichzelf res-
gramma aanpassen? Dan gaan we een
me wereld die men plots onveili-
mogelijke vrijspraak.
niets van snapte, drie plastic be-
pecterende GGZ-instelling
een
eind met ze wandelen, we zetten ze
ger zou wanen dan ooit.
kertjes water en een paar krijtjes.
`dwang en drang-werkgroep' die er-
voor de Wii of ze gaan op een drum-
Waarom deze razernij, deze fu-
Naema Tahir
De routine was altijd hetzelfde. Ik
naar streeft het aantal separaties tot
stel raggen."
rie? Omdat ondanks het toepassen
werd gesommeerd op het matras te
een minimum te beperken. Hard no-
Soms zit een verpleegkundige een
van het recht en het geschieden
gaan zitten en de dubbele stalen deur
dig, want Nederland staat hoog op de
hele dag bij een patient. Pas als niets
van recht, er bij de mensen geen
ging dicht. Dat was het dan. Af en toe
lijst van de meest separerende landen
meer helpt, wordt er gesepareerd. Af-
gevoel was geweest dat er ook
kwam er iemand een kopje koffie
van Europa.
zondering is een van de meeste trau-
recht was gedaan. En wanneer
brengen, drie keer per dag een bord
Remmers van Veldhuizen, psychia-
matische dingen die je kunt meema-
men geen rechtvaardigheid voelt,
ziekenhuis-eten. Veel tijdsbesef had
ter, voorzitter van de stichting CCAF
ken. Je angst wordt niet minder als je
ontstaat de furie. De oude Griek
ik niet, maar volgens mijn dossier heb
en voormalig directeur zorgontwik-
ook het laatste beetje controle kwijt
Aeschylus schrijft daarover fraai
ik er de eerste keer vijf weken achter-
keling GGZ Noord-Holland-Noord,
bent en in een hokje zit. Patienten
in de tragedie Oresteia.
een gezeten.
legt uit waarom. Om te beginnen
denken vaak dat niemand ze komt
Furie in de samenleving is een
Ik heb inmiddels al jaren de juiste
zijn we beddenkampioen." Neder-
halen als er brand is. Dat het geen be-
gevolg van een niet bevredigd
pillen. Maar erover zwijgen doe ik
land telt 189 bedden per 100.000 in-
handeling is, maar detentie: achter-
rechtsgevoel. Ze ontstaat als ieder-
niet. Waarom niet? Omdat `eens gek'
woners voor patienten met gedrags-
haald, schadelijk en ondenkbaar bin-
een in de volle overtuiging ver-
allang niet meer `altijd gek' i s.
stoornissen. In Engeland zijn dat er
nen de somatische geneeskunde,
keert dat een verdachte het ge-
Er is in tien jaar tijd veel veranderd
85, in Frankrijk 56. Hoe meer opge-
waar samenwerken met de patient
daan heeft, maar deze vrijuit gaat,
in de geestelijke gezondheidszorg.
nomen mensen, hoe meer separaties.
om het verblijf zo kort mogelijk te
wegens gebrek aan bewijs of via
Destijds was mijn enige vertier een
Ten tweede is het in Nederland een
maken al jaren de norm is.
stuk met schoolbordverf beschilder-
cultuurreflex om mensen die een ge-
Ik begrijp dat de nieuwe cel ook
de muur. Nu ben ik, als ex-gek en
vaar vormen voor zichzelf en anderen
vanuit deze gedachte is ontstaan. In
schrijver van een boek daarover, uit-
Eindhoven en Leeuwarden worden,
breinbreker
genodigd door Parnassia om de fees-
onafhankelijk van Den Haag, mo-
telijke inwijding bij te wonen van het
menteel ook proeven gedaan met me-
nieuwste type isoleercel: een interac-
Isoleren in West-Europa
diazuilen in isoleercellen. Van der
tieve separeerruimte, waarin patien-
Hoorn: Wie denkt: waarom moeten
ten zelf kleur, geluid, temperatuur en
. Een isoleercel is niet het gecapi- die mensen van mijn belastinggeld zo
zelfs de geur kunnen bepalen met be-
tonneerde kamertje dat je vaak in
vertroeteld worden, vergeet dat een
hulp van slimme software en een in
flms en series ziet. De reden is sim-
isoleercel aan alle veiligheidseisen
de wand verwerkt t o u ch screen.
pel: mensen die zich vervelen en on-
moet voldoen en dus sowieso al ton-
De bijeenkomst heeft iets van een
rustig zijn gaan peuteren. Daarom
nen kost om te bouwen. Dit is een re-
oecumenische kerkdienst. Er zijn
moet ook alles in een separeercel
latief goedkope aanpassing. Natuur-
journalisten, (oud)-patienten, hulp-
perfect afgekit zijn, een los schroefje
lijk is het nog niet perfect. Maar alles
verleners en ambtenaren. Een ver-
kan niet. Dat maakt zo'n cel glad en
wat patienten in de cel met de
pleegster met grijs haar en een paarse
h a rd . Er zijn momenteel p ro e ve n
s o f t wa r e doen wordt in de komende
sjaal leest een gedicht voor. Daarna
met een zachte, ondoordringbare
periode opgeslagen. Als er iets struc-
neemt ze de hand van haar favoriete
laag voor op de wanden en de vloer.
tureel ontbreekt komt dat er, mits dat
patiente. Samen rennen ze door het
valt binnen het isoleerprotocol."
cadeaupapier dat voor de celdeur is
. Nederland is kampioen isoleren
Jolijn Santegoeds van de actiegroep
gespannen. Er wordt voorzichtig ge-
van West-Europa. In Nederland ver-
Tekeer Tegen De Isoleer is ook aanwe-
klapt. En zo sta ik tien jaar later weer
blijven zo'n 32.000 mensen in een
zig bij de opening. Voor deze ex-pa-
in een isoleercel.
psychiatrische instelling. Volgens
tient zijn slingers en cadeaupapier bij
Ik onderdruk de koude rillingen en
onderzoek wordt een kwart daarvan
een dwangmaatregel totaal ongepast.
kijk rond. Ik sta nog steeds in een cel,
minimaal een keer ge s e p a re e rd .
Ik vind het pijnlijk", zegt Sante-
maar deze cel zet een stap richting de
goeds. Ik snap dat ze er zelf blij mee
`comfort room' waar overprikkelde pa-
. In Engeland en Zweden is het iso- zijn, maar bij `humaan'en `separeren'
tienten met zelfgekozen kleuren de-
leren zonder pillen nagenoeg ver-
in dezelfde zin haak ik af. Als je de ou-
kens en kussens rust kunnen zoeken.
d we n e n . In Noorwegen en Dene-
de en de nieuwe cel vergelijkt, heb je
Zachte kussentjes kunnen niet, maar
marken is het al jaren bij de wet ver-
nu wat lampjes en een touchscreen in
onder het raam maakt een groene,
boden. Onder `separeren' ver staan
plaats van een krijtbord. Nu krijg ik
bank-achtige matrashouder de ruim-
de Noren afgezonderde, intensieve
een klap op mijn hoofd met een gou-
te net wat huiselijker. Het aanraak-
verpleging in een speciaal ingerich-
den knuppel."
scherm is zo groot als een flatscreen
te mini-afdeling. Een incident als de
Santegoeds stelt voor de cel juist
en van centimeters-dik lexaan. Een
dood van go-leraar Wim Maljaars in
huiselijker te maken. Zo ziet er het
kunststof zo slagvast, dat de NASA
september 2008 had daar nooit kun-
nog meer scifi uit. Juist op die rare
hem voor de bubble-helmen van de
nen gebeuren. Maljaars stierf een
dingen ga je doorflippen."
ik@nrc.nl
Apollo-maanmissies gebruikte.
langzame, eenzame dood in een iso-
Ik begrijp zowel de behandelaars
In het vier meter hoge plafond zit-
leercel. Hij stikte in een stukje brood.
als de patienten. Op de terugweg valt
ten LED-lampjes. Met een druk op de
me in dat onze isoleercultuur - of je
In de bus naar Amsterdam zitten
maakt voor hem. Mijn moeder",
knop kleur je je cel stemmig paars,
. Tot 2004 was het vrijwel onmoge- het nu separeren noemt of niet en
voornamelijk Ajax-fans op weg
antwoordt de fan, volledig ge-
groen of blauw. Vooruitgang wat mij
lijk om mensen tegen hun zin medi-
handhaaft met of zonder toeters en
naar de finalewedstrijd tegen
kleed in Ajax-kleding.
betreft. In mijn psychoses hadden
catie te geven, vanwege de wet
bellen - lijkt op de thuisbevalling.
Tw e n t e .
Waarom heb je je Ajax-brood-
kleuren veel betekenis. Er is keuze uit
BOPZ (bijzondere opnamen in psy-
Een typisch Nederlands verschijnsel:
Een van de jongens van begin
trommel niet mee?", vragen zijn
een selectie liedjes. Je kunt een aantal
chiatrische ziekenhuizen). E r komt
net zo uitzonderlijk in het buiten-
twintig haalt een zakje boterham-
vrienden schertsend. Antwoord:
geurtjes kiezen: bijvoorbeeld laven-
een nieuwe wet aan, de Wet Ver-
land, eveneens ter discussie en a ch t e r -
men tevoorschijn. Wat heb je er-
Laat die maar thuis, zei mijn
del, bewezen rustgevend. Je kunt op
plichte GGZ, die de wet BOPZ moet
haald door de tijd.
op?" wordt hem gevraagd. Kaas
moeder, want die raak je op zo'n
het scherm tekenen, spelletjes doen
gaan vervangen. In de tussentijd
met een beetje rucola-sla", zegt
dag alleen maar kwijt."
en boodschappen aan de verpleging
proberen ervaringsdeskundigen in
Sam Gerrits schreef in 2007 samen met fi-
h ij.
typen. Er is zelfs een straatcamera
klinieken mensen ervan te overtui-
losoof Wouter Kusters het boek `Alleen: Be-
Wie zoveel lekkers dan heeft ge-
martijn vlaar
Ex-patient Jolijn Santegoeds van de actiegroep Tekeer Tegen De Isoleer in de nieuwe `separeer' van Parnassia. Foto Sam Gerrits
met (opgenomen) beeld en geluid.
gen hun medicatie in te nemen.
richten uit de isoleercel.'

---

Document Outline

• 22-23 16-5-2011 1ste editie next maandag Zin [1] -/-

---