Ayaküstü, Sayı 22

ayakustu
edebiyat dergisi
Sayi 22 - 2011 - 2012 - TEV nanc Turke Ozel Lisesi

---

...
murekkebimizden...
"Deniz dalgali... Durulmasini bekliyorlar. Acilmak icin. Bunlar
akilli kiiler.
Deniz dupdurgun iken acilmilar... Dalgalar cikmi... Bou-
mu, bitkin donuyorlar... Deerli kiiler."
ayakustu
Ozdemir Asaf
TEV nanc Turke
Ozel Lisesi
Yazma surecinin zorluunu okuyandan cok yazan bilir. Bu surecin
adina sahibi
sancisini duyanlarin bir kismi bu macerayi tamamlayamadan pes ed-
Azmi OZKARDE
erler. Macerayi tamamlamak "deerli kiiler"e nasip olur. Sureci
tamamlayanlar icinse ikinci zorluk yazilari paylamaktir. Ozel olani
Genel Yayin Yonetmeni
paylamak zordur.
Huseyin USKAN
Zoru baaranlarla bulumak guzeldir. Bu guzellii bir arada pay-
lamak icin bu sene de sizlerleyiz. Hem de bu sene artarak geldik siz
Genel Yayin Yon. Yard.
okurlarimiza. Ozel bir ekle: "Giderayak" Oyku Antolojisi
Yamur CAPACI
Yeni bir sayida bulumak uzere...
Cumhur KORKUT
icindekiler
Gazete Kurulu Gorevlileri
Damlasu TOSUN
3 - Orhan Pamuk'un Romanlarinda Kimlik Olgusu Uzerine /
Hayriye Bura SOLAK
Mehmet Yildiz
Hur Dolunay KANAL
6 - Fildii /Duygu Erbil
Deniz OVALIOLU
7- Duvardaki Gune Iii / Tuce Ozate
Irmak SAYGIN
8 - Mekanin "Kilavuz"luu / Aliye Bihter Gunal
9 - Gune / Ege Onat Gezer
On Kapak Tasarimi
10 - Kirmizi Renk Deildir / Iin Ekin Parlar
Tuce OZATE
11 - Son- ki / Duygu Erbil
12 - Birisi / Hur Dolunay Kanal
Arka Kapak Tasarimi
13 - Dort Dortluk / Ali Cakal
Cem HAMLACIBAI
15 - Gece Vakti Lamba Notlari / Berkay Ustun
16 - Tirmanirken Kirilmak / Berkay Ustun
Ayakustu
18 - Kirmizi Uzerine lemeli / Hur Dolunay Kanal
yazilariniz ve irtibat icin:
19 - Onyargisiz, Duyarli ve Bilincli Bir Toplum Hayal Deil /
ayakustu@gmail.com
Ali Cakal
21 - Radyo Gunlukleri II / Mehmet Yildiz
Turk Eitim Vakfi
22 - Selim Sultan Mahallesi / Ramazan Fidan
nanc Turke Ozel Lisesi
26 - Tebessum / Mehmet Yildiz
Muallim Koy Mevkii
27 - "nsanlari Seveceksin" ve nsan Hayatinin Deeri /
PK. 125 41490
Cumhur Korkut
Gebze/Kocaeli
29 - Yabanci ve Modernizm / Berk Ozkumanlar
Tel: 0262 679 36 36 /05
32 - i feel all right / Mehmet Yildiz
Faks: 0262 759 11 97
33 - Stres / Goktu Aci
info@tevitol.k12.tr
34 - Guvercin - Irmak Saygin
www.tevitol.k12.tr
35 - Mukemmeliyet Potansiyeli / Iin Ekin Parlar
ayakustu - 2 - 2012

---

makale
orhan pamuk'un romanlarinda kimlik olgusu uzerine
mehmet yildiz
"nsanin `kendisi' olmasi ya da
muk'un roman anlayii uzerinden
bir bakasinin imgesiyle buyu-
metinlerarasilik, kurgu-gercek
lenerek kendi kiilii hakkindaki
gibi kavramlar kimlik cerce-
kesin fikirlerinin bulaniklamasi
vesinde
incelenecektir.
Bu
benim icin temel temadir."
balamda Orhan Pamuk'un edebi
Orhan Pamuk
teknii de analiz edilecek ve me-
Orhan Pamuk'un romanlari
tine katkisi gosterilecektir.
icerik ve anlam duzleminde ince-
A. Kendisi
Olmak
~
lendiinde, soz konusu metinlerin
Bakasi Olmak
surekli `kimlik' olgusunu irde-
1. Kendisi Olmak
lediini gorulur. Ontolojik ve
Karakterler kendileri olmak,
Kulturel olarak kimlik arayii
kendileri olarak kalabilmek icin
bircok romanda temel temadir: motif, Faruk'lu bolumlerde caba gostermektedirler. lk ve be-
"Kara Kitap"in Galip'i gibi Orhan duunce duzleminde tartiilir; in- lirgin tepkileri bakalarindan
Pamuk icin de en onemli meseler- sanin kendisi olarak kalamamasi, uzaklamak olur. Kara Kitap'ta
den biri insanin kendisi olup ola- Edward G. Robinson'a benzeyen bunun en belirgin orneine rast-
mayacaidir. Bu nedenle onun ihtiyarla ilgili olarak ele alinir (SE lanir: ehzade Osman Celaleddin
roman kiileri cou kez kendisi 216).
Efendi eitiminin ardindan ken-
olamamanin sarmalinda yaarlar.
Bu makale yukarida sozu disini insanlardan, kitaplardan,
"Cevdet Bey ve Oullari"nin edilenlere benzer ve farkli ornek- hatta eyalardan bile uzaklatirir,
Refik'i de Muhittin'i de kendileri leri bulunan "kimlik" sorunsalini kendisi olabilmek icin sonunda
olamamalarinin sikintisini ceker-
"Kendi Olmak-Bakasi Olmak" bembeyaz bir odada olur. "Yeni
ler; "Sessiz Ev"in Faruk'u, dualizmi uzerinden inceleyecektir. Hayat"in Sureyya Bey'i ise tam
"Beyaz Kale"nin Hoca'si ile Zaman zaman butunleen bu bir reddediin yerine sakin ve
talyan kole, "Kara Kitap"in kavramlar karakterlerin kendileri uzak bir kasabaya yerleir;
Galip'i ve ehzadesi, "Yeni olma cabalarini ve bunun bir Nihat/Mehmet ise arayiinin so-
Hayat"in Osman'i hep ontolojik bakasi olarak kendisi olmak ile nunda kendini Canan'dan bile
sorunsal yaarlar. "Kara Kitap" ilikisini analiz edecektir. Ardin- kopararak Viranba'da kitabi
taki ehzade Osman Celalettin dan bakasi olmak kendi duzlemi tekrar tekrar yazarak yaar (bu
Efendi (16.Bolum) tam anlamiyla icerisinde ele alinacak, bunun durum Butun Olmak'la da yakin-
bir sava verir kendisi olabilmek ornekleri arasindaki benzerlikler dan ilikilidir. "Cevdet Bey ve
icin: Bu nedenle de, etkilendii ve farkliliklar ortaya konacaktir. Oullari"nda Refik, guzel karisini
her eyden - insanlardan, eyalar-
Ontolojik kimlik olgusunun ardin- ve bol parali iini birakip kendisi
dan, kitaplardan - soyutlamaya dan "Kendisi Olmak- Bakasi olma yolundaki ilk adimini atarak
caliir kendini. Ozellikle de Olmak" ikilemi Dou-Bati iliki- anlamin peinde duer. Pamuk,
"Beyaz Kale", "Kara Kitap" ve leri boyutunda ele alinacak ve Refik'i bunun icin Erzincan'da bir
"Yeni Hayat"ta kendisi olama- sosyal, kulturel kimlik uzerinde demiryolu antiyesine gonderir,
mak, bakasi olmakla sonuclanir. bu ikilemin nasil yansitildii ona "[b]urada doanin icinde her
Bu uc romanin ana kiileri, sunulacaktir. Son olaraksa ikilem- ey saf ve gercek... Burada sahte-
sonuclari bir dierine donuur; den bir ciki yolu olarak insanin lik yok" (CBO 472) dedirtir.
Hoca ve talyan kole birbirlerinin hem kendisine hem de bir
"Yeni Hayat"in bir dier
yaamlarini yaamaya balarlar, bakasina ait olan kimliini yitir- karakteri Dr. Narin ise bakasi ol-
Galip Celal'in yerine gecer, erek daha akin bir varolu du- maya kari aktif bir direni
Osman ise Nahit/Mehmet'in zlemine
geciinin
Orhan icerisindedir, kendisi kalabilmek
ozelliklerini gostermeye balar; Pamuk'un romanlarindaki izleri icin bakasindan sadece uzakla-
Nahit/Mehmet son kullandii isim bulunacak, bu izlerin Tasavvuftaki mayi deil ayni zamanda
ise Osman'dir. "Sessiz Ev"de bu kariliklari ele alinirken Orhan Pa- bakasini yok etmeyi de amacla-
ayakustu - 3 - 2012

---

makale
maktadir; kendisi doanin icinde makul bir okumadir, Celal'i Bati'nin temsil ettii Kapitalizm
yaarken orgutleri araciliiyla vuranin Galip'in adres verdii gibi deerler kari aktif bir mu-
hem kitaplara hem de yabanci F.M.Ucuncu olmasi muhtemeldir, cadele verir. Bedii Usta ise aktif
yatirimlara kari cikar.
F.M. Ucuncu'nun Galip'in yansi- bir mucadele vermemesine ra-
2. Bakasi Olmak
malarindan birisi olmasi da ayrica men oluturduu bir muzeyle
Bakasi olmak, romanlar bir tezdir). Somut nedenlerden kendine kendini koruduu bir
icerisinde zaman zaman kendi ol- dolayi yaananlar deiimler ise siinak yaratir: sokaktaki insana,
manin bir baka yolu olarak da daha yuzeysel bir konumda sokaktaki Turklere tam anlamiyla
algilanabilir, Orhan Pamuk'un kalmi, genelde ozlemle eleti- yansitan mankenler yaratir; bu
romanlarinda hem sebepleri hem rilmitir.
mankenler dukkanlarda kullanil-
de sonuclari bakimindan farklilik-
mamaktadir zira bizim halkimiz
lar gosteren bir konudur. "Yeni
kendisi deil bir bakasi olmak
Hayat"in Osmani'i Nahit/Mehmet
ister, Batililara benzeyen modeller
olmak ister, "Kara Kitap"in
ve mankenlerin giydii elbiseleri
Galip'i zamanla Celal'leir; her
giymek isterler. Bedii Usta'nin be-
ikisi de sevdikleri kii, ey, onlari
lirttii bu deiime Orhan
deil de bir bakasini sectii icin
Pamuk'un romanlarinda stanbul
bir bakasi olmak istemektedir.
da taniklik eder, o da zamanla
Onlarin arzuladiklari (Osman icin
donuur, "Kara Kitap'ta, stan-
daha karmaik da olsa) daha
bul'un benimsenemeyii sahipsiz-
imgesel, soyut bir eydir. Benzer
lii, insanlarin kendi tarihleriyle
ekilde "Kara Kitap"ta Galip'in
ozdeleememesi,
bu
tarihi
hatirlamadaii eski sinif arkadai
icselletirememesinden doan bir
Belkis Ruya'yi taklit eder, ko-
Bir bakasi olmanin dier bir yabancilamanin yansimasi gi-
casinin da Galip'i taklit ettiinden ornei ise "Kara Kitap"ta bidir. Bu durum Ucuncu Dunya
bahseder. Turkan'i canlandiran Ruya'nin ilk ei ile yaadiklaridir. ulkelerinin ilikileriyle beraber
fahie ise cekiciliini bir bakasi Ruya ve ei yillarca ideolojik tu- okunduunda u cumle pek
olarak kazanir; bu iki karakterin tumlari nedeniyle takma isimler anlamlidir: "Yenikler ve ezikler
arzusu daha somut bir duruma kullanmi, fakat her isim deiik- ulkesinde varolmak bir bakasi
ilikindir. (Soyut-Somut ilikisine liinde bambaka bir karaktere olmaktir. Bir bakasiyim o halde
dair tasavvufi bir okuma oyledir: donumulerdir. Sonunda, Ruya' varim" (KK, 369).
Mevlana, tum sevginin Allah nin eski ei tum bunlarin bir
B. Butun Olmak
akindan kaynaklandiini, cunku yanilgi olduuna karar vermi ve
Kimlik bunalimi, bireyi on
her eyin ondan yayildiini kendi kimliine donmeye karar plana cikartan (zaman zaman
duunur. Dunyada iki tur ak vermitir, kendi kimlii ise "Turk- varolucu) yapinin bir sorunu
vardir: Biri Allah'a yonelen, oteki luk"tur; fakat o artik deimitir olarak ortaya cikmaktadir. Bu
ise arzu nesnelerine yonelen ve ne "Turk" ne de "Batili"dir. durumun karisinda ise ozellikle
aktir.)
cinde bulunduu toplum gibi Dou toplumlarinda gorulen
Soyut nedenlerden dolayi arada kalmitir.
bireyin deil butunluun yu-
yaanan deiim daha etkili bir
Dou-Bati kilemi
celtilmesi vardir. Bu duunce
deiim olur, zira bu karakterler
"Beyaz Kale"nin genel konusu cercevesinde Orhan Pamuk'un
icin yerine gecmeye calitiklari olan, "Yeni Hayat" ve "Kara romanlari iki farkli acidan oku-
bakalarinin varliklari onlara Kitap"ta da ozellikle Dr. Narin ve nabilir: lk okuma Tasavvuf
engel olduunda, bu bakasinin Bedii Bey'le ortaya cikan Dou- duuncesinin kimlik sorunsalina
ortadan kaldirir ya da ortadan Bati ayrimi kendi olmak ile nasil bir ciki yolu saladiini
kaldirilmasina sebep olurlar: bakasi olmanin catitii bir nok- gosterir, ikinci okuma ise Orhan
Osman Nahit/Mehmet'i vurur, tayi ifade etmektedir. Dr. Narin, Pamuk'un roman anlayiina para-
Galip ise Celal'in vurulmasina Kirgin Esnaflar ve saatlerden lel bir ekilde metinlerarasiliktan
sebebiyet verir (Bu upheli de olsa oluan orgutuyle Bati'ya ve ve kurgu-gercek ikileminden
ayakustu - 4 - 2012

---

makale
yararlanarak ozgunluun sinir-
bahseder. Bu durumda Orhan Pa-
larini belirtir.
muk'un metninin ozgun olmadii
lk okuma da Tasavvufun iki soylenebilir mi, ya da bunun
onemli kavrami, fena ile beka one onemi var midir? Pamuk "Yeni
cikar. "Yalin bir dille soylemek Hayat"i yazarken Dante ve
gerekirse, fena benlik cozulmesi Rilke'den etkilendiini onlardan
kavrami, beka ise benlik butunlen- direkt alinti yaparak belirtmeyi
mesi kavramidir. Fena ile beka, goze almitir. Onlardan esinlen-
Allah'la birleebilmek icin gerekli mi olmasi, ya da anlatilmi bir
hallerdir" . "Kara Kitap"in iki ana hikayeyi tekrar anlatmasi metni
bolumu icerik olarak Tasavvuf'un golgeler mi?
bu iki kavramiyla cakimaktadir.
Bu soruya cevap vermeden
"Benim
Adim
Kirmizi"nin once eserleri icindeki ornekler de donuurler (ki ilk anda da boyle
nakkalari da kendileri cok ufak incelenebilir. En belirgin ornek olabilirler, yansima da asil ola-
farkliliklar ekleyerek aslinda ayni "Kara Kitap"ta Galip'in bir sure bilir), ama asil olan insanlar da
resimleri tekrar etmektedirler, sonra Celal'in yazilarini yaz- deiirken asilliklarini yitirmezler.
fakat boylece onlar da ayni yolu masidir. Celal romanda hicbir Beyolu'ndaki ayna hikayesi de
takip
etmektedirler.
"Yeni zaman gorunmez, sadece yazilari bu goruu destekler, bir eyin
Hayat"in Nahit/Mehmet'i de araciliiyla
vardir,
hatta aslinin yansimasi da asil ola-
kitabi tekrar tekrar yazarken ben- olduunde kan yerine cebindeki bilmektedir, hatta kimi durum-
zer bir yaklaimi temsil etmekte- kalemin yeil murekkepi gorulur. larda daha asil olabilmektedir.
dir.
Galip aslinda Celal'e donumez, o
Sonuc olarak Borges'in sozleri
kinci okuma hikayecinin artik bir ceit yaziya, hikayeye donuur. durumu ozetler:
onemini yitirdii bu butunluk Beyolu'nda hikayeler anlatan
"Ozgunluk denen eyin olanak
icerisinde ortaya cikar. Orhan Pa- toplulukta da insanlar hikayeler dii olduunu duunuyorum.
muk'un "Kara Kitap"ta anlattii anlatarak kendilerini yitirir, kimi Gecmii belli belirsiz ceitleye-
Beyolu'ndaki resim yarimasi zaman bakasi, kimi zaman da bilirsiniz ancak. Her yazar yeni bir
hikayesi, Gazali'den alinmitir, ki hikayenin kendisi olurlar. Bu tonlamaya, yeni bir nuansa sahip
ayni hikaye bir cok farkli filozof sayade butunlemeyi gercek- olabilir, ama hepsi bundan ibaret-
tarafindan
da
anlatilmitir. letirirler.
tir. Belki her kuak ayni iiri
Gorulen odur ki bu hikaye pek
Bu durum kurgu-gerceklik, yaziyor, ayni oykuyu yineliyor,
ufak deiikliklerle gunumuze yansima-asil olan ilikisi bakimin- ama kucuk, benzeri olmayan bir
dek gelmitir. "Kara Kitap"in ken- dan da okunabilir. Bedii Usta'nin tonlama, bir ses farki ile yaziyor
disi eyh Galip'in Husn-u mankenleri aslin yansimalari ve yineliyor. Bu da yeterli."
Ak'inin olay izleini takip eder, olarak anlatilirlar, fakat asil olan
hatta Pamuk epigraflarda bundan deitikce mankenler asil olana
Kaynakca
Ecevit, Yildiz. Orhan Pamuk'u Okumak. stanbul: letiim Yayinlari, 2008.
Esen, Nukhet. Kara Kitap Uzerine Yazilar. stanbul: letiim Yayinlari, 2009.
Esen, Nukhet ve Engin Kilic. Orhan Pamuk'un Edebi Dunyasi. stanbul: letiim Yayinlari, 2008.
Kilic, Engin. Orhan Pamuk'u Anlamak. stanbul : letiim Yayinlari, 2006.
Pamuk, Orhan. Benim Adim Kirmizi. stanbul: letiim Yayinlari, 2010.
--. stanbul. stanbul: letiim Yayinlari, 2010.
--. Kara Kitap. stanbul: letiim Yayinlari, 2010.
--. Sessiz Ev. stanbul: letiim Yayinlari, 2012.
--. Yeni Hayat. stanbul: letiim Yayinlari, 2011.
ayakustu - 5 - 2012

---

oyku
fildii
duygu erbil
"Annem hep demiti 'o kadar
"Sen kendini kaplan mi sani-
yukselme' diye ama Bukowski
yorsun?"
ayak bileklerimi kavramiken yir-
mili yalari geride birakip otuz
"Hayir: Marti. Bir airin bana
dokuza siinmam gerekiyordu.
anlattii gibi; kocamanim ve
Sartre'in kusmuundan harc,
ciliklar atiyorum! Benden kor-
Kafka'nin ucgenlerinden tula
kuyor musun?"
yapmitim.
"Kes sacmalamayi. Kendini
Magritte'e boyadiim zindan-
kucultuyorsun."
larin boluu kulenin souk-
"Kafka'ya da gulmulerdi;
luunu birincil ekilde etkiliyor,
ustelik o kendini bocek sani-
7. "Hit Hit, Genc Sait Faik!"
abartmak gibi olmasin, eksi bin
yordu..."
Oyku Yazma Yarimasi'
dramagrat derece atmosfer ne
"Kafka'nin konumuzla bir il-
Turkiye ikincisi
komurle, ne mazotla isiniyordu.
gisi olduunu duunmuyorum."
Ustelik her kivilcim buyuk gorev neredeydin?"
"Bence sen fazla duunuyor-
icin adandiindan ocak yanmiyor,
"Yiyecek bir ey kalmamiti-"
sun; bu hep boyleydi. Parano
e haliyle cildim hazir yemeklerin
"Dalga gecme!"
yalarinla evcilik oynardin hep, oy-
postmodern
kanserojenliine
"Adam gibi, sakin sakin din- nayacak baka bir kimsen yoktu
maruz kaliyordu ve ben her saniye lersen anlayacaksin ki duymak ki..."
kiriiyordum.
istediin eyi anlatiyorum... Yiye-
"Ava cikmitin?"
Yalitim lazimdi; zindanlari cek bir ey kalmamiti; kalanlar
"Cunku
hayatta
kalmam
aiklarla doldurdum.
curuyordu, artik kokumulardi. gerekiyordu!"
Ama kendileri geldiler, kendi- Eskiydiler artik; kimisi sararmi
"Onu uumu buldum, Hakim
leri istediler; bir insanin ozgur kusuyordu, kimisi kusmukta Bey. Orada oylece beni bekli-
iradesini kullanarak gercek- bouluyordu, dierleri vine yordu sanki,,. yaraliydi, zaten ole-
letirdii eylemleri engelleye- curuu soluyorlardi, morar- cekti... Ayaklari topraa mahkum
mem. Ben ozgurlue taparim, milardi... Sizce de kuf yeili insanolunun en zavalli ornek-
Hakim Bey."
evrenin en guzel renklerinden biri lerinden biriydi: yalnizdi ve yalniz
"Gectiimiz Pazartesi neredey- deil mi, Hakim Bey? Adindan var olamiyordu; surusune baim-
din?!"
ayri ancak Nil'in cilik cilia liydi. Ben onu orada biraksaydim
"Bana bu ekilde sesini yuksel- goklerinde gorebilirsiniz- asla kendi kendini oldurecekti belki
terek hicbir sonuca ulaamazsin. Cezanne'in elmalarinda bula- bulduu her kati cisme carpa
Savcicilik
oynuyorsun
ama mazsiniz ki zaten bu yuzden carpa. Oysa ben sirf onun cani
iletiim anlayiin beni 'boyle bir Magritte astim, bir de-"
yanmasin diye arkilar soyledim.
dunyaya
cocuk
getirmek'
"Magritte'in konumuzla bir 'Ozgurletim' sandi. Onu derisin-
konusunda bir daha duunduruyor. alakasi olduunu duunmuyo- den o kadar usulca kurtardim ki
Senin gibilerin azindan ke- rum."
'ozgurum' sandi. Hatta korktu bu
limeleri kurtarmalilar. 'Dil anlam-
"Aslinda bayanin surekli kadar ozgurlukten, tamamen
sizdir';
ama
bu
onun cariimlari bize dava yolunda ay- birakti kendini: elini bicain altina
cirkinletirilmesi icin bahane dinlatici fikirler verebilir."
o koydu. Ben bir ey yapmadim;
deil..."
"Hadi ama Doktor, Freud kesiliverdi. Kipkirmiziydi; du-
"Gec-ti-i-miz Pa-zar-te-si ne- Dali'yle beraber oldu... Ustelik dainin moruyla o kadar yakii-
re-dey-din?"
sizin burada olmanizi anlam- yordu ki yikayamadim. arkilarla
"Pazardaydim."
landiramiyorum. Pazartesi gunune dilimledim onu, ninnilerle.-Bir
"Dalga gecme; Pazartesi gunu gelirsek: avdaydim."
sure sonra kan akmiyor.
ayakustu - 6 - 2012

---

oyku / deneme
sonra her bir dilimi kazana
"Hicbir zaman edebiyatin yap- aykiri!"
attim. Biraz cilek ve birkac tutam tiim en bencilce secim ol-
"Ben
burada
anariden
yasemin... Yasemin kokusu size madiini savunmadim."
bahsediyorum."
de babaannenizin yazliini hatir-
"Oldurdun!"
"Soylemek istediin baka bir
latmiyor mu, Hakim Bey?"
"Tek baina var olamiyordu, ey var mi evladim?"
"Daitma konuyu. Nasil bir Hakim Bey. Darbe olmasi
"imdiye kadar hep boceklere
sapiksin sen? Kendine origamiden lazimdi. Olen de birini oldurur ve aitlar yazdim. Cesetlerini rahat
bir saray yapmisin, soytarilarini iyileir-bu bir dongu. Ak anarist birakmak icin bir kere olsun ak
yiyorsun! Ustelik bunun icin kac deil midir? Devrim kansiz yazayim dedim; bu kadar oldu...
tane aac kesiliyor, haberin var olmaz."
Ben sucsuzum, Hakim Bey."
mi?"
"Ama bu yaptiin kanunlara
"Peki. Yaz kizim- -"
duvardaki gune iii
tuce ozate
Bazen oturup duunuyorum.
Gulumsedim.
Hayat karmaik. mesela sabah
Sonra, ite biraz kafami
uyaniyorum, pencereden gune
calitirinca, zaten uyanmitim.
yansiyor, ama ben bakip geciyo-
Artik uyku sersemliinden kalkip,
rum. Mutluluk bu kucuk ayrintida
derin bir nefes aldim. Duvardaki
deil mi? O turunculuk, o parlak-
gune iii. Harika bir manzara
lik, duvarin acik eftali rengi...
vardi karimda, azim acik kaldi;
Yataimda oyle yatarken,
hayranlikla
izledim.
Toz
pencereden diari bakiyorum,
tanelerinin gun iiiyla dansi. Siz
bulutlar, da, deniz, kar... Doa
hic toz tanelerini, gune iiinin
butun guzelliiyle sessiz sakin
munzur bir aciyla yaptii o guzel
suzuluyor gozlerimin onunden.
iikli yolda izlediniz mi?
Yataimda geriniyorum, butun oylece uzanabilmek deil miydi?
Kar taneleri kiskanirdi eer
kaslarimin tek tek kasildiini ve Oyleyse neydi beni bu derece gorselerdi, toz tanelerinin havayla
rahatladiini hissediyorum. sonra mutsuzlua mahkum kilan? dansini.
gozum ayaklarima takiliyor. Kalbim neden kendini kilitleyip
Yaklaik bir on dakika, otistik
Komik bi ekli var. Oylece duru- kapamiti bunca guzellie kari? bir cocuk gibi, butun dikkatimle
yorlar karimda. biraz oynatiyo- Neden, uzgundum?
izledim. Doanin insana bahet-
rum, ba parmaim hafifce
Yataimdan kalktim. Ciplak tii o saf mutluluu hisseder gibi
eiliyor mesela, bunu yapan ben ayaklarim souk betona dedi, ur- oldum. Banyoya doru giderken
miyim? parmaimi imdi, nasil perdim. Birkac dakika bo bo ayaa
kalktim.
Adimlarimi
oynatabildim? Hareket etmeyi kaldim orada. Duvarda yansiyan atarken, oyle ho oldum ki...
duundum mu hic? Yo hayir. gune iiini izledim. Kafam Cunku bende bir toz tanesi
Sadece ufacik bir istek, bir kaindi. o an, ne yapacaimi sayilirdim artik. Devasa, etten bir
saliseden bile kisa bir surede icim- merak ettim, sanki o beden benim toz tanesi, ama o odanin icinde en
den gecti ve o zavalli parmak deilmicesine, izledim bu tep- az dier toz taneleri gibi, ben de
saygiyla eildi onumde.
kiyi. Titrek ellerimden biri, dans ediyordum. Onlarla birlikte,
Mutluluk bu deil miydi? Nefes genelde sa elim, havaya kalkti, havayla, suzuluyordum.
alabilmek, parmaini oynata- bir ku gibi, kisa bir anda suzuldu
o an duundum ki,
bilmek? Gorebilmek, gunei havanin icinde. Sonra kafama
mutluluk bi toz tanesinde sakli.
hissedebilmek, kar yemek, dudak- kondu. Birkac kucuk hareket yapti

larini yalayabilmek, ve bazen, ve geri indi ayni narinlikle.
ayakustu - 7 - 2012

---

inceleme
mekanin "kilavuz"luu
aliye bihter gunal
Bilge Karasu'nun 1990 yilinda
setmesine neden olan unsur ise
ilk basimi yapilan Kilavuz adli ro-
mekan ve mekana bali olarak za-
mani yazarin okurla oyun oy-
manin hikayede detayli ve etki-
nadii ve metnin okuyucu
leyici bir ekilde verilmi
tarafindan ilk bakita anlail-
olmasidir.
masinin zor olduu, gotik turde
Bilge Karasu, Kilavuz adli es-
bir fantastik romandir. Karasu, bu
erinde insan ilikilerini doal ve
romaninda okura "oyunlu" bir
irdelemeci bir baki acisiyla ele
eser sunarak okuru duunmeye
almitir. Mekan tanimlamalarin-
itmi, cok anlamliliklarla onlari
daki doal unsurlar bu genel
yormasinin yani sira olaylari
cerceveyi
vurgulamaktadir.
sorgulatarak okuyucuya farkli bir
Mekan tanimlamalarina verile-
baki
acisi
kazandirmaya
bilecek ilk ornek birinci bolumun
calimitir. Bilge Karasu'nun bu
ilk kisimlari deniz kenarinda, kay-
romaninda okur ne kadar derin-
alikli bir arazide, doayla ic ice bir
lemesine inceleye caliirsa yazar lamasi ve arkadalik kurmalari yaam ortaminin tasvir edilme-
o kadar cok anlailmi olur; fakat anlatilir. Bu bolum genel hat- sidir. Bu tasvir adeta sadece insan
anlatilan olaylarin anlailmasi icin lariyla -ozellikle de Uur'un unsuruna dayali, tum doal yon-
cozumleme yapmak art deildir. kafasinda yarattiklariyla- kurmaca leriyle insani aktarmayi hedef-
Yazar metini anlailir bil dille ve bir bolumdur. kinci bolumde ise leyen bir tablo cizer. Eserin daha
kendine ozgu kelimelerle olutu- okuyucunun onune bir oyun ilk kisimlarinda boyle bir tasvirin
rurken, olaylarin ne ifade ettik- tablosu serilir. Uur bir gunce tut- verilmi olmasi okuyucuyu salt
leriyle ilgili aciklamalari belli bir maktadir ve bu guncede yazanlari insan ilikilerini konu edinecek
seviyeye kadar okuyucunun hayal hsan ve Mumtaz Bey ile payla- olan bir anlatima hazirlarken
gucune birakmaktadir. Kilavuz, maktadir. Bu gunce gunluk olay- bireyin okumasini insanin ic
Bilge Karasu'nun okunmanin larin unutulmamasi amaciyla dunyasina acilan bir baki acisi
otesinde anlamaya dayali olup yapilan bir dokumden ziyade dorultusunda yonlendirmektedir.
"oyun"la balayip anlatimina yaananlari unutmamak ve belki Hikaye surecinde Uur'un ken-
"insan" temasi uzerinden devam de baka yerlerde de kullan- dini deitirme cabasi dikkat cek-
eden, dulerle gercekliin bir abilmek amaciyla olaylardan kay- mektedir ve bu deiim aslinda
araya getirildii bir eseridir. Metin naklanan cikarimlarin derlemesi yaadii ortamin deiiklii ile
yapisina bakildiinda okurun gibidir. Bu bolum ayni zamanda ozdeletirilebilir. Uur'un yaam
doldurmasi gereken boluklarin okuyucunun aklina "Uurun eklini deitirme istei ikinci
olduu, acik uclu metinlerden deimek istemesinin nedeni ne?" senesinin ardindan ev sahibi ile
oluan Kilavuz, farkli okurlar sorusunu getiren bolumdur. kira sozlemesini yenilemek ye-
tarafindan ceitli, bicimlerde Ucuncu bolum ise bir kaza ile rine yeni bir ev -yeni bir mekana-
okunabilir ve yorumlanabilir olan, sona erer. Uur ile hsan arabanin bulma isteiyle verilmitir. kendi
yoruma acik bir eserdir. Genel on tarafinda otururlarken bir araba evinden tainip once calian, son-
olarak "benlik ve kimlik" karidan yaklair ve kaza gercek- rasinda hayatlarinin bir parcasi
temalarinin ilendii bu eser uc leir. Ardindan ise hsan tanin- olarak Yilmaz Bey'i evinde
kisimdan oluur. lk bolum, mayacak bir hale gelirken Uur kalmaya balar. Burada mekanlar,
okuyucun Uur, hsan, Yilmaz ve onunla ilgili ve kaza ile ilgili her kiilerin ic dunyalarini aynalaridir.
Mumtaz Bey karakterleriyle eyi anlatma iine koyulmaktadir.
Uur'un uc tane ruyasi -kendi
tanitii, Uurun ic dunyasinin Tum bu olaylarin anlatimi deyii ile uc karabasani- vardir.
okura tanitildii bolumdur. Bu sirasinda, okuyucunun karakterin Bu ruyalarda mekan tasvirleri
bolumde Uur ve hsan'in yakin- hislerine kendisini yakin his- ruyanin arka planinda gizlenen
ayakustu - 8 - 2012

---

inceleme / iir
kurguyu yansitmaktadir. kinci olaylarin birebir canlanmasini olarak verilmitir. Buradaki
karabasanda ev sahibinin verdii salamaktadir. Uur'un kendi mekan tasviri ise karakterlerin
bir davette ev sahibi ve tum kafasinda gunluk molalarinda bunalmiliini ve bu bunalimdan
konuklar Uur'un olumunu bek- yarattii ufak capli kurmacalarda kurtulma isteklerini gostermekte-
lemektedirler. Davetin verildii ise mekanlar ve detaylar hisleri dir.
yerde bir piyano vardir. Ruya icinde barindirmaktadir. Uur
Bilge Karasu'nun, Kilavuz adli
icinde izlenen kiinin Uur karakterinin tekduze ve basit bir eserinde okuyucunun karakter-
olduu duunulurse, Uur davet- hayattan sikilmilii i icin lerin ic dunyasina ulamasinin en
liler icin seyirlik bir malzemedir bavurduu
evin
havuzlu kolay yolu kurgulanan olaylarin
ve bu durum piyanonun bir nesne olduunu, genice bir ev olduunu hangi cevresel faktorler dahilinde
olarak var olma nedeniyle ozde hayal etmesiyle gosterilmitir. okuyucunun onune serildiini in-
bir durumdur. Dolayisi ile Ayni zamanda havuz simgesi tak- celenmesidir. Bu ekilde okuyucu
piyanonun Uur'u temsil ettii siciyle ilgili Uur'un yarattii hem metni daha kapsamli bir ek-
duunulurse, piyanonun bulun- hikayelerde de gorulmektedir. "u ilde algilayacaktir, hem de karak-
duu ve ayni zamanda davetin havuza balkondan atlamak ne ho terlerin hislerine ve aralarindaki
verildii yer olan Uur'un eski olurdu!"(25) cumlesinde an- ilikilere daha kolay anlam vere-
hocasinin evindeki deiimler laticinin hayal ettii -burada an- bilecektir. Karakterler arasindaki
aslinda Uur'un yaadii ve/ya latici Uur'dur- ofor de havuz sosyal ilikiye bali olan bu es-
yaayacak olduu deiimlerdir. huzur verici, rahatlatici bir yer erde, mekanin karakterler uz-
Bu durum, Uur'un "Ben ben olarak okuyucuya aktarmaktadir. erindeki etkisinin incelenmesine
deildim besbelli; Ankara da Hikayenin ilerleyen bolumlerinde dayali bir baki acisi eserin
Boazici'ne aciliyordu"(Karasu, (3.kisimda) "Evin arkasindan, cozumlenmesi icin onemli bir un-
11) cumlesiyle belirtilmitir. dereciin oradaki aaclardan gelir. surdur.
Kurak, si bir hayati olan Uur Her eyi unutturur bana birkac
artik daha ferah bir hayat dilemek- dakika..."(107) cumleleri ile dere
Kaynakca:
tedir. lk karabasanda ise detayli kenarinda, aaclik olan bir yer
Karasu, Bilge. "Kilavuz".
bir oda tasviri verilmitir ve bu huzur verici, doal olan ve sakin- Metis Edebiyat Dizisi. stan-
oda tasviri okuyucunun gozunde lemek icin siinilabilecek bir yer bul:1995
gune
Ben hep hayal penceremden baktim
Sonra kapimi actin
Kotum...
Sense kapattin.
Kapattim...
Ege Onat Gezer
ayakustu - 9 - 2012

---

oyku
kirmizi renk deildir
iin ekin parlar
Gune pek bi' tilki bugun.
Hararetlenir Zeliha. Sirtindaki ey. Renkli. Yok bordo. Ya da
Sirtini donsen iliklerine kadar bala kipirdanir. Bak onu da unut- koyu kiraz. Nohut sarisi kucuk bir
titretir. Yuzunu donsen de birak- mu. Kizar kendine Zeliha, tek bir kafa. Balalarin da ona baktiini
maz, yakar, ate bastirir vucuda. iin var, becer onu da be. Neden biliyor. Korkmazlar herhalde.
Bu gune ki kendini bildi bileli sonra guler kendine, tek i ya? Kendi Karabalari da olmutu.
ayni kurnazlii yapar millete. Oyle mi? Arkadaki surunun Gerci onunki bu kadar acili
Esmer yuzu sebebini hatirlatir. bainda duraydi, al sana tek i. Ne deildi herhalde. Ve renkli. Kork-
Zeliha da mecbur olduu tarlalari kadardir ilediini unutmu nasirli mazlar umarim. Sirtindaki bala
suclar. Zaten balalari, akayi, koyu, eli duzeltir balayi. Kucuun bain- kipirdaniyor, kucuk ama biliyor
hepsi muhtac tarlalara. Ha aa, ha daki kirmizi yemeniyi yoklar. ayirmayi ne olu ne deil. N'olur
tarla, ozu icin hepsi bir.
Kendi anasinin yaptii. Sonra alamasin. Nasirli ellerinin hic
Arada arkasina doner bakar Zeliha da cok yemeni ilemiti, birakmadii eein ipine asiliyor,
Zeliha. Ne zaman ses soluk cik- ama bu rahmetlinindi, ozeldi, gozden kaybolsa u it, rahatlar.
maz kimseden, icine bir korku guzeldi.
Akay coktan rahat. Kaybolsun
duer. Biri yaralansa hangi hekime
Beinciden sonraki iki olu bal- renkli it, korkutur balalari. Uc kiz,
gitsin, sai solu ya tarla ya toprak. aya ne kalbi ne vucudu yetti tabii korkarlar. Zaten tum
Biri kaybolsa aramaya vakti yok, anasinin. Oluverdi gitti. Zeliha dunyadan korkar kizlar. Renkli bir
hava kararmaya yuz tutmu. tekrar kendi balalarina bakar. Uc it hicbir ey. Daha buyumek var,
Bozkirin da gecesi serttir. Dadan kiz, bir de firinda. Hesaplar genc kizliklarinda daha fazla renk
kurt bile iner sonra. Akayina Zeliha, duunur. ki hasat sonraya var. Sonra kacacaklari akaylarin
kactii geceyi hatirlar. Pek de ya- biter bunlar.
bailayacai
renkler
var.
mandi karanlii. Alev alev yakardi
Uruna kactii akay geliyor Kopein olu rengi bir hic. Baka
Zeliha'yi. Lakin var her karanliin suruyle. Her horoz kendi cop- renkleri duunur Zeliha, anasinin
sonduu vakit, her bir eyin ortaya lluunde palazlanir. Akay koyun- olduu renk gibi douracak
ciktii o mutlak an. Akayi icin larinin aasidir.
cocuklarinin verecei daha renk
sabah gunei ba gosterdi, yaman-
Ah, ne yamandi, souu var. Duunur. Kendi akaylarina
lii da eridi dedi gitti.
yakardi yeminle. Sabah oldu kacacaklarini gunu duunur
Bozkirda sessizlik. eytaninin apakay koye geldi, sulale is- Zeliha. Doru akaylar olsun ister,
Zeliha'nin kulaklarini doldurduu temedi, akay azini acip da "se- balalari mutlu olsun. Akaylar in-
o derin ezgi. Arkasina doner viyorum" demedi.
sana deer versin, Zeliha umsun
bakar. ki kucuk bala eek
Zeliha bu akayla koyunden dursun. Mutlu olsun balalar.
ustunde. Yola ciktiklarinda pek at- kacti.
Muruvvetleri mutluluktur Zeliha
tiriveriyorlardi, imdi sonmu
Kacti bir kere. Kiz kaldi mi icin. Sonra sorar kendine kendi
kalmilar, gozleri uyku dolu. Kirli yaban ellerde? Akay rahat tabii. mutluluunu.
yuzlerine bakiyor Zeliha, dainik Zeliha doner suruye bakar. Coban
Gune yandan vurur, ren-
saclarini suzuyor. Gidilen yer ya- islik tutturmu sallanir. Tabii rahat klendirir tarlalari. Zeliha'nin gol-
banci deil sozde, ama bu pasak- akay. "Rahat"tan baka soyleye- geli
yuzu
esmerliini
lilik temizlenmeli. Var bir nehir cek sozu, hissi ya da fikri yok belirginletirir.
ileride, orada bir yikansinlar. Nasil Zeliha'nin akay icin. Bakasiyla
Zeliha duuncelerinde mut-
souktur imdi su, derini keser, kacmayi daha o zamanlar duun- ludur. Bu yuzden Zeliha cok
kafani dondurur. Yine de nasil ic medi, akay da akay dedi, duunur.
ferahlatir. Ah bi' varsalar nehre, duunseydi ne olurdu onu duunur
Zeliha da icmekten kurutmazsa imdi.
ne.
Az otede gozune carpar bir
ayakustu - 10 - 2012

---