22 BINNENLAND
DE STANDAARD
ZATERDAG 16, ZONDAG 17 OKTOBER 2010
HET GROENE KRUIS: APOTHEKERS ZIJN DE NIEUWE PASTOORS
Leven en dood
in de apotheek
Ze kennen de bloeddruk van de wijk. Ze
weten van je slapeloze nachten, van de
afkickwanhoop drie huizen verder, van de
eerste tandjes van de jongste, van de
eenzaamheid van de oudste, van de
doodsangst van de stervende, van het aftellen
van de zwangere. Ze weten, ze luisteren, ze
helpen, ze zwijgen. Apothekers, of de
engelbewaarders van de stad.
GUINEVERE CLAEYS
Bulgaarse overbuurvrouw haar
lijk om net diegene te zijn die al
zo in het hoofd. ‘Mensen delen
tie niet overleefd.’
FOTO’S LISA VAN DAMME
vraagt een brief van de notaris uit
dat geld voor die ellende moet
hun diepste verdriet. Ze hebben
Hij komt daverend binnen.
te beelden, of de belastingbrief in
vragen. Ook al probeer ik die te
hulp nodig, zijn daarom uiterst
Hoestsiroopverslaving
Spreekt luid maar voornaam.
te vullen. Wanneer een Turkse
helpen dragen.’
kwetsbaar, voelen dat je luistert
Nog zo’n maatschappelijk zeer
‘Een zakje insulinespuiten, alsje-
vrouw komt uithuilen over de
en alles komt er in één geut uit.’
dat de apotheker moet zalven:
blieft!’ Even stilte in de apotheek.
eenzaamheid, de verstikkende
De rosse apotheek
Het is Maya Detiège die het zegt –
stress, ziekmakende stress. ‘Ik
De apothekeres geeft hem het
schoonmoeder, de afwezige echt-
In tijden van diep gemiste cohe-
SP.A-politica en apothekeres ‘op
heb er mensen letterlijk zien be-
zakje, zegt: ‘Vijf euro wachttaks,
genoot, de zoon die zijn auto vo-
sie, lijken de apothekers meer
rust’. Zevenentwintig was ze, toen
zwijken onder de druk van de
wel.’ Brede glimlach. ‘Geen pro-
rig weekend in de prak reed. Wan-
dan ooit de schouders van de
ze in 1994 een apotheek ging uit-
maatschappij. Mensen die me
bleem!’ Hij stuift buiten. Zij sluit
neer een vluchtelinge iets vraagt
wijk. De moderne pastoors, de
baten in de Antwerpse wijk Klap-
wanhopig verzuchtten: “Maya, ik
de deur, haalt de schouders op.
tegen de pijn van de heimwee.
toeverlaat van een handvol stra-
dorp, de ‘rosse buurt’, vlakbij het
kan niet meer mee.” Tonnen anti-
‘Die gaat aan de heroïne.’ Ze
Wanneer een tienjarige haar in
ten. Geen drempel zo laag als die
beruchte Falconplein. Dat ze de
depressiva, maar geen tijd en mo-
zucht. ‘Maar tenminste met pro-
tranen komt halen omdat moeder
van de apotheek: de medicijnen-
stad wel kende, dacht de dochter
gelijkheid om naar adem te hap-
pere spuiten.’ Diep in de avond,
en vader maar niet ontwaken uit
man is er altijd, vraagt geen geld
en de kleindochter van Antwerp-
pen.’ Jazeker, ze leveren al eens de
diep in een Gentse migranten-
hun roes. Wanneer de moeder van
om te luisteren, en weet – altijd en
se burgemeesters. ‘Wat een zelf-
pleisters voor het houten been, en
wijk, apotheker An Delboo (43) is
de afkickende drugsverslaafde
ongetwijfeld – wel raad. Die witte
overschatting, ik had geen idee
dat kan frustreren. Al weegt dat
van wacht. Voor minder ‘vriende-
haar vraagt, tegen beter weten in:
jassen en rekken vol sussende ge-
waaraan ik begon. Ik was jong,
niet op tegen de overwinningen.
lijke’ klanten houdt ze de deur
‘Zou hij aan het hervallen zijn,
neesmiddelen stellen al vanzelf
naïef, en ongelooflijk blind.’ Maar
Een drugsverslaafde, bijvoor-
dicht, dan gaat alles via het door-
denk je?’ En toch: ‘de kankerpati-
gerust, ‘hier komt het wel goed’.
niet bang, en dat was het belang-
beeld, die ze hebben kunnen
geefluik naast de deur. De klant
enten’, zegt ze. ‘Die kruipen het
In voorschriften lezen apothe-
rijkste. Omdat we amper benul
overhalen om zich te laten opne-
vraagt, stopt er het voorschrift in
diepst onder mijn vel. Wat een
kers hele verhalen. Mannen en
hebben van de almaar groeiende
men in een afkickcentrum, of een
en het geld, zij geeft in ruil het no-
vreselijke ziekte, wat een dure
vrouwen kennen ze tot hun in-
sociale rol van de apotheker, be-
andere verslaving die ze hebben
dige. Geen lichamelijk contact,
ziekte – ik vind het verschrikke-
tiemste details. Fysiek, maar net
sloot ze als ex-apothekeres uit de
kunnen omkeren. En dan niet al-
helemaal veilig. ‘Ik had het bij
biecht te klappen. Ze schreef haar
leen harddrugsverslavingen, apo-
hem niet gemerkt. Meestal zie ik
herinneringen neer in De Rosse
thekers zien ontelbare schakerin-
meteen in hun ogen of het drugs-
Apotheek – Verhalen uit de hoe-
gen. Zoals de vrouw die wekelijks
verslaafden zijn en dan houd ik ’s
renbuurt. En dat zijn straffe ver-
een flesje hoestsiroop komt ha-
nachts de deur dicht. Die mensen
‘Zeer raadselachtig vond ik
halen. Over vrouwenhandelaars,
len, verslaafd aan de codeïne erin.
zijn zichzelf niet – ik neem liever
geneesmiddelenzwendel, armoe-
Oude dames die niet zonder hun
die oogdruppels die de
geen risico’s. Overdag ontbreekt
de, drugs, moord en eenzaam-
kalmeer- of slaappillen kunnen,
het er soms al niet aan. Als hier
heid. En laat net dat laatste het
de blauwe plekken op hun armen
prostituees kochten. Om
een man buiten zijn zinnen vali-
meest op haar gewogen hebben.
en benen van de valpartijen zijn
um of lexotan komt eisen, en me
‘De massale eenzaamheid is zo
niet te mislezen. ‘Het heeft geen
hun ogen een heldere en
net niet te lijf gaat, bijvoorbeeld.
stuitend. Ik was voor heel wat
zin om ze weg te sturen, of ze in
Altijd kalm blijven, dat is de gul-
mensen de enige persoon met wie
schaamte te brengen door ze er-
vochtige blik te geven, zo
den regel.’
ze de die dag praatten. Van één
mee te confronteren. Dan gaan ze
En kalm is ze. De rest van de
man, alleen en aan lager wal ge-
elders. Het komt er net op aan ze
bleek. Zo lijken ze verliefd
wacht. Met engelengeduld, ook
raakt, was ik zelfs de laatste die
aan jou te binden, hun vertrou-
wanneer een vrouw haar om drie
hij voor zijn dood heeft gebeld.
wen te winnen en zo, heel zacht-
als ze een man aankijken,
uur ’s nachts uit haar slaap haalt
Hij moest geopereerd worden,
jesaan, op hen te proberen inpra-
voor een doosje slaappillen en
was bang, had mijn nummer in-
ten. Vertrouwen is hét cruciale
die vindt dat geweldig’
twee uur later voor een neus-
getoetst, ik heb hem proberen ge-
woord. En, hoe belegen dat ook
spray. Of overdag, wanneer de
rust te stellen. Hij heeft de opera-
klinkt: respect.’

---

DE STANDAARD
ZATERDAG 16, ZONDAG 17 OKTOBER 2010
BINNENLAND 23
‘Mensen delen
hun diepste
verdriet. Ze
voelen dat
je luistert en
alles komt
er in één
geut uit’
Respect, want in de apotheek is
iedereen gelijk voor de toog. Soms
is dat al eens op de tanden bijten.
‘Wanneer pooiers systematisch de
goedkoopste producten uitzoe-
ken voor hun “meisjes”, bijvoor-
beeld’. Die meisjes, die zelf overi-
gens opvallend vaak babyspons-
jes kwamen kopen. ‘Tot één van
hen me vertelde dat ze die gebrui-
ken om in te brengen tijdens hun
ongestelde periode. Ze kunnen
het zich niet permitteren om een
week niet te werken, en de klan-
ten willen er niets van merken:
sponsjes dus. Even raadselachtig
vond ik de oogdruppeltjes die ze
kochten. Om hun ogen een helde-
re en vochtige blik te geven, zo
bleek. Zo lijken ze verliefd als ze
een man aankijken, die vindt dat
geweldig en heeft er geld voor
over.’ Kwaad en opstandig werd
Maya Detiège ervan, maar dat
brengt geen zoden aan de dijk.
‘Die meisjes doen dat ook maar
omdat ze niet anders kunnen.
Omdat ze een familie te onder-
houden hebben, duizenden kilo-
meters verderop. Het ergste nog
vond ik hun schaamte, als ze de
eerste keren in de apotheek kwa-
men. Zeker tegenover andere
vrouwen hebben ze dat heel erg.
Dat ik ze op niveau behandelde,
heel gewoon van vrouw tot vrouw,
dat betekende ontzettend veel
voor hen. Dat hebben ze me vaak
gezegd.’
•••
Lees verder op blz. 24
De kerken lopen leeg, de apotheken lopen vol. En niet alleen omdat we een volk van pillenslikkers zijn.

---

24 BINNENLAND
DE STANDAARD
ZATERDAG 16, ZONDAG 17 OKTOBER 2010
HET GROENE KRUIS: APOTHEKERS ZIJN DE NIEUWE PASTOORS
•••
vervolg van blz.23
‘Ik zie het hier
De methadonlijdensweg
vaak voor
Sterke schouders heeft een
mijn ogen
apotheker nodig, in de ene buurt
al meer dan in de andere. Het be-
gebeuren: de
roep vervrouwelijkt, maar laat
dat dan vrouwen met ballen zijn.
instorting
De dertigjarige Marlies Maeckel-
bergh begon op haar vierentwin-
nadat ze van
tigste haar eigen apotheek, dap-
per oog in oog met het Gentse
de arts slecht
‘glazen straatje’. Ook zij kent ‘de
meisjes’ – “goed dat ze er zijn,
nieuws
toch?”. Ze kent hun ‘boodschap-
pers’, de mannen die ‘tussendoor’
hebben
dringende boodschappen voor de
meisjes komen doen. Ze kent ook
gekregen’
de oudere dames, alleen in die im-
mense herenhuizen wat verder-
op. Ook bij haar weegt de een-
zaamheid van haar klanten door.
Zoals de oude dame die net bin-
nenschuifelt en een ‘Fortimelle-
ke’ komt kopen, wat krachtvoer
voor haar zorgbehoevende vrien-
Katrien Callens: ‘Je kunt veel als apotheker. En tegelijk zo vreselijk weinig.’
din – ‘Doe maar vanille’. Eén pak-
je Fortimel, en ze blijft twintig
minuten. Hoezeer het haar hart-
zij die de arts in kwestie even wou
ankerplek en een haven van
zeer doet haar vriendin te zien
opbellen. De stoppen sloegen bij
troost. Mensen vragen me raad
wegkwijnen, terwijl haar kinde-
hem door, hij sprong op de toog,
over alles. Het begint met een
ren niet naar haar omkijken en de
bedreigde haar en wou meteen
doosje Dafalgan en het eindigt
wachtlijst voor het rusthuis maar
ook de kassa plunderen. ‘Bleek
met de vertwijfeling over de part-
niet lijkt in te korten. ‘En ik heb
dat die man gezocht werd. Hij
nerkeuze van hun zoon. Ik heb
zelf te weinig krachten om veel te
dacht dus dat ik de politie opbel-
ook echt wel het gevoel dat ik voor
doen.’ Marlies kent het verhaal,
de. Ik ben kalm gebleven, ik heb
‘mijn mensen’ moet zorgen – ik
luistert, leeft mee en geeft raad.
op hem ingepraat en ik heb hem
volg iedereens situatie op de voet.
De sociale rol van apothekers? ‘U
met wisselend succes onder de
Samen met enkele buren zorg ik
hebt geen idee, maar net dat
knoet kunnen houden. De politie
bijvoorbeeld ook voor een de-
maakt het zo geweldig toch? Ik
heeft me goed geholpen, maar
menterende dame wat verderop,
heb bijvoorbeeld twee drugsver-
wat een nare ervaring. Het gaf
die ik geregeld medicijnen breng.
slaafden begeleid die intussen
mijn zelfverzekerdheid een seri-
Dan check ik ook snel even of al-
volledig clean zijn, hun leven per-
euze knauw. Sindsdien knikken
les in orde is. Heel vaak is het pro-
fect weer op de sporen hebben ge-
mijn knieën al eens als ik van
bleem trouwens een heel ander
kregen, één van hen is intussen
wacht ben en er gebeld wordt.
dan dat waarvoor mensen medi-
mama.’ Het gebeurt steeds vaker
Het medeleven van de buurt was
catie komen vragen. Dat moet je
dat apothekers de spil worden in
wel immens. Enkele klanten heb-
proberen te doorzien.’ Apothe-
de zorgrelatie tussen arts en pa-
ben me ook meteen hun telefoon-
kers worden meer en meer gewe-
tiënt. Heroïneverslaafden bij-
nummer gegeven, mocht ik drin-
zen op het belang van die farma-
voorbeeld die uit een afkickcen-
gend hulp nodig hebben. Of als ik
ceutische zorg. ‘Apothekersbon-
trum ontslagen worden en over-
eens ’s avonds niet alleen naar
den leggen daar inderdaad de na-
schakelen op een ambulante be-
mijn auto zou durven te stappen.’
druk op, zeker nu veel producten
handeling, sluiten een ‘contract’
in de supermarkt en op het inter-
met het centrum, de behandelen-
net verkocht worden. Zorgwek-
de arts en de apotheker die de do-
kend, want zo hebben we er geen
sis methadon levert, het vervang-
vat meer op en zijn overdosissen
middel voor de heroïne. Komt de
‘Het is
almaar vaker realiteit. Het is de
patiënt niet opdagen, dan geeft
taak, de plicht zelfs, van een apo-
slikken
de apotheker dat door en wordt
theker om een oogje in het zeil te
hij weer opgenomen in het cen-
houden.’
wanneer een
trum. ‘In het begin ben ik enkele
Leven en dood komen samen in
keren te zacht geweest. Drugsver-
de kleine apotheek, en zoveel
vluchtelinge
slaafden hebben voor alles een
grootsheid is soms moeilijk te be-
uitleg, ze liegen zichzelf constant
happen. Net nog een doos zwan-
iets vraagt
voor. Op de duur doorzie en door-
gerschapstests verkocht, en erna
prik je dat. Het is een proces van
dat slechte nieuws van die ene
tegen de
vallen en opstaan, dat je als apo-
klant. ‘Ik zie het hier vaak voor
theker van nabij volgt. Heel in-
mijn ogen gebeuren: de instor-
pijn van
tens. En heel frustrerend, ofwel
ting nadat ze van de arts slecht
heel belonend.’
nieuws hebben gekregen. Kanker.
heimwee’
Andere terminale waarheden. Of
Knikkende knieën
Apothekeres Marlies Maeckelbergh biedt behalve medicatie een luiste-
aftakelingsziektes. Ze hielden
Ze houdt hout vast, maar met
rend oor en goede raad.
zich sterk, tot de concrete reali-
agressie of overvallen heeft Mar-
teit van de medicijnen. De eerste
lies nog weinig te maken gehad.
Slecht nieuws
keer dat zoiets gebeurt, sta je per-
Eén van de voordelen, misschien
De apotheek van Katrien Callens
plex. Je moet daarmee leren om-
van de 24 op 24 uur bedrijvigheid
plakt samen met de pastorie aan
gaan. En je moet het leren uit je
in een rosse buurt: de sociale con-
de voet van de kerk, en dat vat het
hoofd zetten ’s avonds. Je kunt
trole is groot. Apotheker Katrien
strak samen. De kerken lopen
veel als apotheker. En tegelijk zo
Callens (42), in een stadswijk wat
leeg, de apotheken vol. En niet al-
vreselijk weinig.’
verderop, heeft het helaas al wél
leen omdat we een volk van pil-
meegemaakt. Een man die haar
lenslikkers geworden zijn. ‘Een
‘De rosse apotheek’ van Maya
een bedenkelijk voorschriftje gaf,
apotheek is inderdaad wel een
Detiège is uitgegeven bij
Het bronzen huis.

---

Document Outline

• artikel standaard leven en dood in de apotheek deel 1
• artikel standaard leven en dood in de apotheek deel 2
• artikel standaard leven en dood in de apotheek deel 3

---