This is not the document you are looking for? Use the search form below to find more!

Report home > Others

devre teorisi

0.00 (0 votes)
Document Description
devre
File Details
  • Added: August, 26th 2011
  • Reads: 969
  • Downloads: 19
  • File size: 250.56kb
  • Pages: 11
  • Tags: devre, teorisi, elektrik
  • content preview
Submitter
  • Username: sercan44
  • Name: sercan44
  • Documents: 1
Embed Code:

Add New Comment




Related Documents

devre çözüm yöntemleri

by: ercan, 17 pages

aa esasları devre

kuantum teorisi

by: sahin_hiphop, 259 pages

kuantum

Content Preview
2. BOLUM



AKIM, DRENC, GERLM
ve
ELEKTRK DEVRELER


Yazar: Dr. Tayfun Demirturk
E-posta: tdemirturk@pau.edu.tr

1


Akim(I):
Bir iletkenin herhangi bir kesitinden birim zamanda gecen yuk miktari olarak tanimlanir.

I
A B



e-
e-
e-

+ -



q n.e
Coulomb
e-
e-
e-
I =
=



= Amper

t
t
saniye
e-
+ -


V
Dikkat:
* letken uzerinden gecen akimin yonu, iletken uzerindeki elektronlarin hareketine ters
yonludur.
* Akim daima iletkenin (+) ucundan (-) ucuna doru hareket eder. Dier bir ifadeyle akim
daima yuksek potansiyelden alcak potansiyele doru hareket eder.
* Uretecler de ise akimin yonu, di devrede, uretecin (+) ucundan (-) ucuna dorudur.
* Akimin oluabilmesi icin iki nokta arasinda bir potansiyel farkinin olumasi gerekir, ayet
VAB=0 ise I=0 dir yada VAB0 ise I0 dir.

Unutmayalim: Yuklerin korunumu kanununada uygun olarak bir kavak (duum) noktasina
gelen akimlarin toplami, ayni kavaktan uzaklaan akimlarin toplamina eittir. Buna ayni
zamanda KAY: Kirchouf un akim yasasida denir.

I2

I1
I4
I1+I2+I3 = I4

I3

Bir letkenin direnci (R):

L
L letkenin boyu
RL

A letkenin kesit alani R1/A
L
R =

A

A
letkenin ozdirenci R


R(, L, A)

Bir iletkenin direnci, sadece ve sadece, o iletkenin fiziksel ozelliklerine balidir.


Ozdirenc (): Bir iletkenin, birim uzunluk ve birim kesit alaninin gosterdii direnctir.

L=1 cm
R =

A=1 cm2

Dikkat: Bir iletkenin direnci, uzerinden gecen akimin veya uclari arasindaki potansiyel
farkinin deitirilmesiyle deitirilemez.

R R
R
R
R



V I L

A

OHM KANUNU:
Bir iletkenin uclari arasindaki potansiyel farkinin iletken uzerinden gecen akima orani daima
sabittir, ite bu sabite iletkenin direnci(R) bu kanunada OHM kanunu denir.

imdide aaidaki ekilde gorulduu gibi bir deney tasarlami olalim ve olculen deerleri bir
tabloya aktarip V-I garafii cizersek:

V
V I
V4
V
V
I

1
1
V3
V2
I2
V2

V
I
R
3
3
V4
I4
V1

A
.
.
.
.
I
Vayarli

0 I1 I2 I3 I4

Balangic noktasi orijinden gecen bir doru elde ederiz. Bu dorunun eimi bize iletkenin R
direncini tanimlar.

Unutmayalim:
V-I erisinin eimi bize iletkenin R direncini tanimlar ve ayrica bir iletkenin R direnci o
iletkenin uclari arasindaki potansiyel farkini ya da uzerinden gecen akimi deitirmeyle
deimez, daima sabit kalir, cunku V ile I doru orantilidir. Bir iletkenin R direnci ancak o
direncin fiziksel ozelliklerini deitirmeyle deiir.


Voltmetre:
V
Bir elektrik devresinde iki nokta arasindaki potansiyel farkini olcmek icin kullanilir, devreye
daima paralel balanir ve ic direncleri cok buyuktur. Neden?


V1

A B
C
R
V1 = VAB = I.R1

I
1
R
I
2
V2 = VAC = VAB+VBC

= I.R
V
1+I.R2 = I.(R1+R2)
2
I


Ampermetre:
A
Bir elektrik devresinde herhangi bir koldan gecen akimi olcmek icin kullanilir, devreye (kola)
daima seri balanir ve ic direncleri cok kucuktur. Neden?

R2
R3

A2

I
I2
2
I1
I1

A1
A
I1
R
3
1
I

I

A

I
V

Galvanometre:
G
Bir elektrik devresinde herhangi bir koldan gecen akimin yonunu belirlemek icin kullanilir,
ayrica kolaylikla Ampermetre veya voltmetreye donuturulebilir. Nasil?



Reosta: R(L)
Ayarlanabilir direnci yardimiyla, bir elektrik devresinde uretecten cekilen akimi ve/veya koldan
gecen akimi deitirmeye yarayan devre elemanina denir.




e.m.k (): Elektromotor Kuvvet Kaynai
Bir uretecin devreye akim salamadan onceki uclari arasindaki potansiyel farkina o uretecin
emk si denir.


B
I
A

r
I=0 VAB=

I0 VAB=-I.r

V

Elektrik Enerjisi, Guc ve Verim:
Bir elektrik devresinde bulunan devre elemanlari tarafindan herhangi bir t surede uretilen yada
harcanan enerji:
E = I.V.t = I2.R.t = (V2/R).t
ile tanimlanir birimi Joule dur. Guc ise birim zamanda harcanan enerji olduuna gore:
P = I.V = I2.R = (V2/R)
ile tanimlanir birimi Watt dir. Ayrica,
E = P.t

Joule Kanunu: Kapali Elektrik devreleri icin Enerjinin Korunumu Yasasi:
Kapali bir elektrik devresinde toplam elektriksel potansiyel enerji daima sifirdir. Dier bir
deyile uretilen enerji harcanan enerjiye eittir. imdi aaidaki devreyi inceleyelim:

R2
R3
r3


Uretilen enerji:

3
1.I.t+2.I.t
R1
I
I
Harcanan enerji: 3.I.t+I2.(R1+R2+R3+r1+r2+r3).t

r2
r1
imdi bu enerjileri birbirine eitleyip bir duzenleme yaparsak:



2
1

1.I.t + 2.I.t = 3.I.t + I2(R1+R2+R3+r1+r2+r3).t

1.I.t + 2.I.t - 3.I.t - I2(R1+R2+R3+r1+r2+r3).t = 0
(1+2-3).I.t - I2(R1+R2+R3+r1+r2+r3).t = 0

(1+2-3) - I(R1+R2+R3+r1+r2+r3) = 0

-.R = 0
KGY: Kirchouf un Gerilim Yasasi

Bir ilmekteki (kapali devredeki) tum gerilim alcalma ve yukselmelerinin toplami sifirdir.


Buradanda, I =

ilmek (devre) akimi bulunur.
R


Elde edilen bu sonuc bize, kapali bir devredeki gerilim alcalma ve yukselmelerinin toplaminin
sifir olduunu soyler. Ya da, ayni iki nokta arasindaki potansiyel farkin sifir olduunu soyler.

ki Nokta Arasindaki Potansiyel Fark:
ekildeki gibi bir kol uzerinde alinan iki nokta arasinda potansiyel fark yazilirken:

R1
R2
1
2

A
B
I
r1
r2

* Once kol uzerinden gecen akimin muhtemel yonu tespit edilir ve buna gore devre
elemanlarinin iaretleri konulur, nasilmi?
* Eer VAB potansiyel farki soruluyorsa, A noktasindan balanarak (istenen bir yoldan) devre
elemanlari uzerinden gecerek B noktasina gelinir. te bu sirada devre elemaninin:
* (+) ucundan (-) ucuna doru yol aliyorsak bu devre elemani uzerinde bir potansiyel
alcalmasi yani negatif potansiyel fark vardir.
* (-) ucundan (+) ucuna doru yol aliyorsak bu devre elemani uzerinde bir potansiyel
yukselmesi yani pozitif potansiyel fark vardir.
* Kolun A ucundan B ucuna gelinceye kadar yapilan bu cebirsel toplam VAB potansiyel
farkidir denir.

Kisa Devre:
Bir elektrik devresinde herhangi bir devre elemaninin uzerinden gecen akimi (yada uclari
arasindaki potansiyel farki) sifir yapmak icin devre elemaninin iki ucu arasinda direnci cok
kucuk iletken bir tel ile yapilan paralel balantiya o devre elemaninin yada o iki noktanin
arasindaki devre elemanlarinin kisa devre olmasi denir.

R1
R2

R1
R2
1
2
1
2

r1
r2
r1
r2


R1
R2
1
2

r1
r2

Unutmayalim: Kisa devre olmu olan devre elemanlari sanki o devrede hic bulunmuyorlarmi
gibi duunulerek ilem yapilir.


Direnclerin Seri Balanmasi:

R1
R2
R3
Re

V1
V2
V3
A
B
A
B
A
B

R

1
R2
R3
I1
I2
I3

I
I
V
V

Seri bali bir devrede veya kolda bulunan:
* Herbir devre elemaninin uzerinden gecen akimlar birbirine eittir ve bu akim yukaridaki
elektrik devresi icin uretecten cekilen akima eittir.
I1 = I2 = I3 = I
* Herbir devre elemaninin uclari arasindaki potansiyel farklari toplami, kol potansiyel farkina
eittir.
V1 + V2 + V3 = VAB
Buradanda:

RAB=Re=R1+R2+R3+.........


Direnclerin Paralel Balanmasi:

V1
R

1
I1
V

2
A
B
I
R
2
2
Re

A
I
B
3
V3

R

3
I

V
I

I
V

V
Paralel bali bir devrede veya kollarda:
* Kol potansiyel farklari birbirine eittir. Yukaridaki devrede bu potansiyel uretecin uclari
arasindaki potansiyel farkina eittir.
V1 = V2 = V3 = VAB=V



* Kollardan gecen akimlarin toplami ana kol akimina eittir, bu devredeki ana kol akimi
uretecten cekilen akimdir.
I1 + I2 + I3 = I
Buradanda:

1
1
1
1
=
+
+
+

....
R
R
R
R
e
1
2
3

-1

1
1
1

R =
+
+
+ ....
e


R
R
R


1
2
3


Direnclerin Kariik Balanmasi:


R1
R2
B
C
D D
R
1
-
7
R3
1
1
1


R
R =
+
+
4
R5
R6
CD

R + R
R
R + R + R


R9
R8
1
2
3
4
5
6

I
A
V
D
ekildeki devrede uretecten cekilen akimi bulabilmek icin oncelikle devrenin edeer direncini
bulabilmeliyiz, imdi genel hatlariyla yukaridaki devreyi inceleyelim.

B
D
R7
RCD
B
D


R
1
1
8
R =
+
R
BD
9
R + R
R


7
CD
8

I
A
V
D
B
D
RBD
R
= R = R + R

AD
e
9
BD
R9
V

I =

R
I
AD
A
V
D


Harf yontemiyle kariik devrelerin indirgenmesi ve edeer direncin bulunmasi:
ki nokta arasindaki edeer direnc bulunurken, belirtilen ilk noktadan balanarak gorulen her
bir kavaa (duum noktasi) alfabenin ilk harfinden balanarak sirasiyla bir harf koyulur.
Ancak, herhangi bir kavaktaki harf kendisine balantili herhangi bir kol uzerinde hic bir devre
elemani ile karilamamak arti ile dier bir kavaa kadar tainabilir, dier bir deyile o
kavaa da ayni harf koyulur. Bu ilem esnasinda son kavaa siradaki son harfin gelmesine
cok dikkat edilmelidir. Daha sonra harfler bo bir yere yan yana aralarinda boluk olacak
ekilde yeniden yazilir ve bu harf araliklarina devre elemanlari ekildeki gibi yeniden
yerletirilir. Artik her ey belirgin bir ekilde gozlerinizin onunde . Ayni ardiik iki harf
arasinda kalan tum devre elemanlarinin da birbirine paralel olduu unutulmamalidir ayrica ayni
iki harf arasinda kalan devre elemanlari da kisa devre olmu olur.

Rxy=?
Rxy=?

B
B

R1
R2
R3
R1
R
R
A
A
B
2
3
A
A
x
y
x
y


Rxy=?
R

1
C
C

R2
R3
R4
A
B

x
y


Ureteclerin Seri balanmasi:




1
2
3

B I
A




r1
r2
r3
ekildeki uretecler birbirlerine seri balanmilardir ve bu koldaki edeer potansiyel fark:
VAB = (1+3-2)-I.(r1+r2+r3)
AB = e = 1+3-2
rAB = re = r1+r2+r3





Ureteclerin Paralel Balanmasi:
ekildeki uretecler birbirlerine paralel

1
balanmilardir ve bu kollardaki edeer
I1


potansiyel fark:

r1
VAB = 1-I1.r1 = 2-I2.r2 = 3-I3.r3

2
B
I
Paralel balanan ureteclerin emk'larinin ve ic
2
A


direnclerinin ayni yani ozde olmasi akillicadir,
r2

neden? Eer:


3
I


3
1 = 2 = 3 = ve r1 = r2 = r3 = r iseler

r

3
AB = e =

rAB = re = r/n n: paralel bali kol sayisi

Ureteclerin Kariik balanmasi:


ekildeki uretecler birbirlerine kariik
4

r
balanmilardir ve bu kollardaki edeer
4

3
2
1

4
B
A
potansiyel fark:
r
r
r
r
4
3
2
1

4
AB = 1 - 2 + 3 + 4 / 3

r4
rAB = r1 + r2 + r3 + r4 / 3

Bir Uretecin Omru:
Bir uretecin sahip olduu enerjiye E diyelim. Eer:

E
I
: Edeer uretecten cekilen akim

I

Re
R

V
e
: Devrenin edeer direnci
e
V

e
: Devredeki ureteclerin edeer emk'si ise
E=I2.R
2
e.t=(Ve /Re).t=Ve.I.t
Baintilari yazilabilir, buradaki `t' uretecin yani pilin omrunu verecektir.
t
2
omur = E / (I2Re)
tomur = E / (Ve /Re)
tomur = E / (VeI)

Ornekler:
R
R
R

R
R
R
R
R
R
R


V

V
V
V
V
V
V
V
V


Download
devre teorisi

 

 

Your download will begin in a moment.
If it doesn't, click here to try again.

Share devre teorisi to:

Insert your wordpress URL:

example:

http://myblog.wordpress.com/
or
http://myblog.com/

Share devre teorisi as:

From:

To:

Share devre teorisi.

Enter two words as shown below. If you cannot read the words, click the refresh icon.

loading

Share devre teorisi as:

Copy html code above and paste to your web page.

loading