IMEF: Informe Mundial de Estados de Feito (2011)

www.igadi.org
I M E F
Informe Mundial de
Estados dE FEIto

---

---

I M E F
Informe
Mundial de
Estados dE FEIto

---

Dirección:
Xulio Ríos
Equipo Colaborador:
Alexis B. Romanov
Hakob Symonian
José Abu-Tarbush
Katarzyna Araczewska
María Ángela Tous Sansó
Roberto Mansilla Blanco
Maquetación:
Breogán Xuncal Pereira
ISSN:
2174-0186.
Depósito Legal:
VG 321-2011
A edición deste Informe Mundial
sobre Estados de Feito contou
coa colaboración da Concellaría
de Mocidade, Solidariedade e
Normalización Lingüística do
Concello da Coruña.
Os puntos de vista que se expoñen
nestas colaboracións reflicten
exclusivamente a opinión dos
seus autores e, polo tanto, non
representan o punto de vista oficial
do IGADI.

---

INdICE
7
Presentación
8
Introdución
11
Análises
12
Abxasia: cara a asimilación con Rusia?
por Alexis B. Romanov
17
Cosova: cara un “Estado fracasado”?
por Roberto Mansilla
21
Nagorno Karabaj: 20 anos de independencia
por Hakob Symonian
26
Osetia do Sur: un peón estratéxico para Moscova
por Alexis B. Romanov
31
As dificultades dun Estado palestino para 2011
por José Abu-Tarbush
35
Puntlandia como foco de estabilización no Corno de África
por María Ángela Tous Sansó
39
Transnistria: mantendo o status quo
por Katarzyna Araczweska
42
Viraxe nacionalista na República Turca do Norte de Chipre
por Roberto Mansilla
46
Somalilandia: a necesaria estabilidade política
por María Ángela Tous Sansó
49
Taiwán: esfollando a margarida da unificación
por Xulio Ríos
53
Fichas-País

---

---

Presentación
7
ados de feito
e
st
undial de
m
O IGADI presenta este primeiro Informe Mundial sobre Estados de Feito que nace coa von-
tade de facer un seguimento periódico destas novas formas de vida internacional que plasman a
i
nforme
aparición e mesmo a consolidación de suxeitos ata hai pouco marxinais e plenamente acoutados
na orde mundial que hoxe asoman, con frecuencia, nas primeiras posicións da axenda global, xa
sexa directa (guerra ruso-xeorxiana) ou indirectamente (piratería en Somalia), desenvolvendo
unha forte capacidade de impacto.
ación internacional ·
Achegamos, pois, unhas fichas-país de cada un destes Estados de Feito, identificados a partir
da constatación dunha serie de elementos comúns, acompañadas dunha breve análise que, a
modo de diagnósticos puntuais, sinalan as claves que configuran o seu presente, sen deixar de
incluír alertas específicas sobre algúns vectores que poidan aventurar o xurdimento de crises
graves no horizonte.
instituto galego de análise e document
Este informe reflicte parte da actividade do Programa de Investigación do IGADI sobre Seguri-
dade, Conflitos e Alternativas no Sistema Internacional, no que participan habitualmente algúns
dos colaboradores deste documento.
Resta agradecer a colaboración de todos os autores pois sen a súa xenerosidade e rigor resul-
taría imposible a realización do Informe.
Igadi, 28 de Febreiro de 2011

---

8
Introdución
ados de feito
e
st
undial de
m
Estados de Feito (EDF), seguindo a denominación de Scott Pegg, poden considerarse aquelas
entidades secesionistas que reciben apoio popular e que acadaron a capacidade suficiente para
i
nforme
proporcionar servizos gobernamentais a unha poboación determinada nun área territorial con-
creta, sobre a que mantén un control efectivo por un período de tempo prolongado. Poderíamos
engadir a esta definición a existencia dun determinado nivel de recoñecemento exterior, se ben
ación internacional ·
excluíndo a participación no sistema de Nacións Unidas. Estamos, pois, ante realidades fácticas
semellantes a Estados pero que non podemos cualificar de tal no sentido plenamente formal ao
carecer dun recoñecemento xurídico efectivo e maioritario.
Esta particular casuística engloba situacións moi dispares. Fronte ao caso de Taiwán, unha das
maiores potencias comerciais do mundo a pesar das súas exiguas dimensións, podemos sinalar
outras realidades caracterizadas pola fraxilidade máis absoluta (pensemos en Palestina). Aínda
instituto galego de análise e document
presentando como denominador común un conflito que afecta ao Estado preexistente, as súas
orixes tamén son diferenciadas: ligadas ao mundo da guerra fría nalgún caso, á fin do mundo
bipolar noutros, ou tamén a procesos de descolonización deficientemente culminados.
A inmensa maioría destes EDF subsisten en condicións extremadamente difíciles. En tempos
caracterizados pola mundialización e a intensificación das dependencias, o seu contexto interno
é de complexa supervivencia, nalgún caso superada en condicións de práctica autarquía, a pesar
do habitual apoio dalgún aliado protector, a miúdo insuficiente para colmar as necesidades de
integración, repelidas por prudencia. Non obstante, outras veces, os EDF semellan ser máis Es-
tado ca outros formalmente recoñecidos e integrantes de Nacións Unidas (pensemos en Taiwán
fronte a Somalia).
Tampouco cabe acreditar comportamentos uniformes por parte dos principais actores da so-
ciedade internacional. Se nos referimos a Cosova ou a Osetia do Sur, as actitudes de EEUU e a UE,
poñamos por caso, son claramente diferentes das adoptadas por Rusia ou China. En non poucos
casos, esta discrepancia obedece a poderosos intereses estratéxicos.
Aínda sendo un número limitado de supostos, o impacto da problemática destes EDF non debe
menosprezarse. Pensemos na transcendencia do incremento das tensións no Estreito de Taiwán
ou na Transcaucasia, como constatamos na breve guerra do verán de 2008 entre Rusia e Xeorxia.
Aínda que situados na periferia do sistema, a capacidade de impacto na axenda internacional
segue a ser considerable.

---

9
ados de feito
e
st
undial de
m
Non cabe, pois, ignorar esta problemática dos EDF. Obviamente, non son Estados soberanos
nin pode abordarse a súa situación conforme aos instrumentos convencionais. Por iso precísanse
i
nforme
instrumentos innovadores que permitan encarala, a sabendas de que, lonxe da provisionalida-
de atribuída inicialmente, tenden a permanecer. A actitude que invita a pasar con pes de lá ou
desprezar esta realidade non facilita unha aproximación construtiva ao conflito nin axuda á súa
resolución. A persistencia de entidades como a UNPO (Unrepresented Nations and Peoples Orga-
ación internacional ·
nization, www.unpo.org), indica a existencia dun fenómeno que a sociedade internacional debe
intentar resolver por vías pacíficas e democráticas para que non dexeneren en crises de seguri-
dade ou humanitarias de máis difícil resolución.
Os EDF alertan da existencia de conflitos formalmente intraestatais de difícil saída que cabe
inserir nun mundo en proceso de transformación estrutural no que aos episodios de emancipa-
instituto galego de análise e document
ción territorial súmanse outros escenarios de tensión que sintomatizan unha fluidez de límites
sensiblemente efémeros e perfís aínda incertos.
Xulio Ríos
é director do IGADI (Instituto Galego de Análise e Documentación Internacional).
Bibliografía
• (1) BAHCHELI, Tozun; BARTMANN, Barry e SREBRINK, Henry (eds.), De Facto States:
the quest for sovereignty, Routledge, Londres e Nova York, 2004.
• (2) SCOTT, Pegg, “De Facto States in the International System”, Working Paper nº 21,
1998, Institute of International Relations, University of British Columbia.
• (3) VILANOVA I TRIAS, Pere, “¿Estados de facto versus fallidos o frágiles? Unas notas
acerca de la dificultad teórica para establecer nuevas tipologías”, en Revista Académica
de Relaciones Internacionales, núm. 10, febrero de 2008, GERI-UAM.
• (4) VVAA., “Enquête sur les états non reconnus”, Dossier en Le Courrier International, nº
841, xaneiro de 2007.

---

---