Campylobacter
is een geslacht van gram-negatieve bacterien dat behoort tot de veroorzakers van de meest
voorkomende zoonosen. De bacterie bestaat uit een krom, dun, 1,5 tot 5 m groot staafje. De bacterie komt voor
bij pluimvee, vogels, jonge honden, katten, varkens, runderen, knaagdieren,schapen, geiten, vliegen en zwijnen.
Bij veel dieren is de bacterie een normale darmbacterie. Ook komt de bacterie voor in
ondiep grondwater en oppervlaktewater. Zowel in Belgie als in Nederland worden per jaar ruim 100.000 mensen
besmet, waarvan er 600 in het ziekenhuis belanden. Enkele tiental en mensen, waarvan vooral ouderen, overlijden
per jaar.
Besmetting van de mens treedt op via besmet voedsel (voedselinfectie), water en door contact met dieren en
uitwerpselen van besmette mensen en uit zich in acute, waterige en soms bloederige diarree met
heftige buikkrampen en koorts. Vooral kinderen van 1 tot 4 jaar hebben een verhoogde kans op besmetting.
Therapie bij gastro-enteritis veroorzaakt door Campylobacter bestaat uit het bestrijden van vocht- en
mineralenverlies. Bij tevoren gezonde patienten zijn antibiotica niet aangewezen, omdat er nauwelijks invloed is op
de duur van de symptomen.
Antibiotica zijn geindiceerd bij de volgende groepen:
ernstig gedehydreerde patienten;
patienten met infecties van de bloedbaan;
patienten met hoge koorts en bloederige diarree;
patienten met meer dan een week gastro-intestinale klachten;
patienten met een verhoogd risico op complicaties.
Het percentage humane isolaten dat resistent is tegen quinolonen (bijvoorbeeld ciprofloxacin) schommelt al enkele
jaren tussen 15 en 30%. (Pelt04) In Nederland worden gastro-intestinale infecties met Campylobacter daarom
behandeld met een macrolide zoals clarithromycine of azithromycine.

---

Listeria monocytogenes
Listeria monocytogenes is een gram-positieve staafvormige bacterie van dieren overgebracht op mensen.
De bacterie geeft bij de mens listeriosis. De syndromen behorend tot listeria-infectie zijn onder
andere: meningitis, sepsis, pneumonie, endocarditis, encefalitis, otitis media en endometritis.
De Listeria bacterie komt regelmatig voor in melk en kan overleven in rauwmelkse zachte kaas. In de Hol andse
boerenkaas van het gouda-type overleeft de bacterie dus niet. Al een zachte kazen die van rauwe melk worden
gemaakt, als brie de Meaux, worden ontraden voor zwangeren. Veel kazen in de supermarkt (chevre,
Deense, feta etc.) zijn gemaakt van gepasteuriseerde melk en dus onschadelijk. De populaire Roquefort kaas is van
rauwe schapenmelk gemaakt, maar hierin is Listeria nog nooit aangetroffen. Besmetting met de Listeria bacterie kan
een miskraam of doodgeboren kind tot gevolg hebben. Ook gezonde mensen kunnen aan de besmetting sterven, in
2009 overleden nog 6 mensen in Oostenrijk en Duitsland als gevolg van het eten van besmette kaas.
Op 11 mei 2011 riep de Vlaamse zuivelcooperatie Belgomilk na overleg met het Federaal Agentschap voor de
Veiligheid van de Voedselketen een aantal kazen terug vanwege verschil ende soorten kaas mogelijk besmet waren
met de Listeria-bacterie.

Staphylococcus aureus
Staphylococcus aureus is een stafylokok die toxinen afscheidt. Toxinen hebben een negatieve werking op het
menselijk lichaam. S. aureus zit normaal op de huid van mens en dier en op de slijmvliezen, zoals de neusholte. Als de
bacterie door de huid heen het lichaam binnendringt kan deze huidinfecties en bij infectie van bestaande wonden,
ook na operaties infecties van de wond veroorzaken, maar
ook urineweginfecties, longontsteking enuierontsteking bij koeien. S. aureus onderscheidt zich van andere
stafylokokken doordat de bacterie coagulase positief is terwijl de anderen coagulase negatief zijn.
Enkele stammen zijn inmiddels al resistent tegen het antibioticum methicilline. Deze Meticil ine-
resistente Staphylococcus aureus (MRSA) kwam in Nederland tot voor kort al een voor in ziekenhuizen. Als dit wordt
geconstateerd, wordt vaak een quarantaine afgekondigd. Nu worden ook stammen aangetroffen buiten het
ziekenhuis. Uit een onderzoek van het Centrum Infectieziektebestrijding en de Voedsel en Waren Autoriteit is
gebleken dat de MRSA bij 40% van de varkens voorkomt.
Bacil us cereus
Bacillus cereus is een Gram-positieve staafvormige bacterie die hittebestendige sporen vormt. De sporen komen wijd
verspreid in de natuur voor. Dit verklaart waarom veel plantaardige voedingsmiddelen (zoals graan, rijst en
specerijen) sporen van B. cereus bevatten. B. cereus kan twee soortentoxines vormen: het ene veroorzaakt braken,
het andere diarree.
Symptomen
Braken
De ziekteverschijnselen veroorzaakt door het braaktoxine van B. cereus lijken op een intoxicatie door Staphylococcus
aureus: misselijkheid en braken, meestal geen diarree. Na een halve dag is men doorgaans hersteld.
De voedselvergiftiging, die een korte incubatietijd heeft (1-6 uren), ontstaat voornamelijk na het eten van
rijsthoudende Chinees-Indische gerechten die in een restaurant zijn bereid. In Chinese restaurants wordt de rijst
meestal in grote hoeveelheden gekookt. Daarna laat men de rijst een dag drogen bij kamertemperatuur (dit verschilt
per keuken). De volgende dag wordt de rijst even voor het opdienen opgewarmd of gebakken. Door het koken van de
rijst worden de sporen van B. cereus die vaak in grote hoeveelheid aanwezig zijn, niet gedood maar geactiveerd.
Tijdens het drogen van de rijst bij kamertemperatuur ontkiemen de sporen tot nieuwe bacterien die vervolgens in de
rijst het toxine produceren.
Dit braaktoxine is zeer goed bestand tegen hitte (nog actief na een verhitting van 90 min op 121C) en wordt dus niet
vernietigd door de rijst te bakken.
Diarree

---

De ziekteverschijnselen veroorzaakt door het voor diarree verantwoordelijke toxine doen denken aan
een Clostridium perfringens intoxicatie: buikkrampen, misselijkheid en een waterdunne diarree, maar doorgaans
geen braken. De incubatietijd is langer (8-18 uren) en de symptomen verdwijnen spontaan na 12-14 uren.
De levensmiddelen betrokken bij deze intoxicatie zijn zetmeelrijke producten
zoals desserts, puddingen, sauzen, soepen evenals vlees- en gevogeltegerechten en rauwe en gekookte groenten.
Ook hier is het bewaren van het levensmiddel bij een lauwwarme temperatuur na het koken de oorzaak van de
uitgroei van de sporen en de toxineproductie.
Eigenschappen
B. cereus gedijt het best bij een temperatuur van 35-40C en een minimumtemperatuur van 15C. Recent echter
werden ook stammen aangetroffen in gepasteuriseerde melk die bewaard werd bij 4-10C. Deze stammen zijn in
staat toxinen te produceren bij deze lage temperaturen.
Aangezien B. cereus veel voorkomt in de natuur, is het logisch dat men het soms ook in levensmiddelen terugvindt.
Lage aantal en zijn ongevaarlijk, maar men moet voorkomen dat de sporen kiemen en de cel en zich
vermenigvuldigen.
Clostridium botulinum
Clostridium botulinum is een gram-positieve anaerobe, sporenvormende, staafvormige bacterie behorende tot het
geslacht Clostridium. De bacterie veroorzaakt botulisme. Hij kan onder meer eiwitten als koolstof- en energiebron
verwerken.
Deze bacterie produceert het toxine botuline, een van de giftigste stoffen op aarde. Een miljoenste gram van dit gif is
voldoende om een mens te doden. Deze bacterie komt onder andere voor in het slik van sloten en plassen. Hij kan
niet leven in het water van zo een sloot of plas: door de in het water opgeloste zuurstof wordt de bacterie
onmiddel ijk gedood. In sterk vervuild water, waarin het zuurstofgehalte tot nul is teruggelopen, vermenigvuldigt de
bacterie zich snel. Dit leidt tot een vergiftiging van het water die botulisme genoemd wordt. Sterfte onder
waterdieren zoals eenden is hiervan het gevolg.
Sporen in voeding
Natuurproducten zoals honing kunnen besmet zijn met sporen van Clostridium botulinum. Normaal gesproken
kunnen deze sporen geen kwaad, maar bij kinderen onder de 1 jaar kunnen deze sporen uitgroeien tot volwaardige
bacterien. Dit kan leiden tot de infectieziekte infantiel botulisme.

---

Salmonella
Salmonel a is een geslacht van gram-negatieve staafvormige bacterien die onderdeel zijn van de
natuurlijke flora van pluimvee, varkens, runderen,reptielen en huisdieren. Het geslacht Salmonel a bestaat eigenlijk
uit een enkele soort, Salmonel a enterica. Deze soort heeft zo'n 1500 verschil endeserotypen. Daarom wordt veelal
het serotype als naam gebruikt. De belangrijkste in Nederland zijn:
Salmonel a typhimurium
Salmonel a enteritidis
Minder vaak voorkomend (maar soms ernstiger in beloop) zijn:
Salmonel a typhi
Salmonel a paratyphi

Salmonel a kan bij de mens via de orale route (besmet voedsel, zoals onvoldoende verhitte eieren, kip of vlees en
rauwe groenten en fruit) ziekteinduceren zoals gastro-enteritis (maagdarmpathologie), systeemziekten van organen
(beenmerg) en buiktyfus en paratyfus. Ongeveer 85% van de besmettingen vindt op deze wijze plaats en 5 tot 10%
door direct contact met dieren. In ernstige geval en
kan longontsteking, gewrichtsontsteking,nierfalen, bloedvergiftiging en shock optreden. Het grootste risico lopen
jonge kinderen, zwangere vrouwen, oudere mensen en mensen met een lage weerstand.
De incubatieperiode is 12-24 uur.
Bij de dieren treden vaak geen ziekteverschijnselen op.
De bacterie dankt haar naam aan de Amerikaanse diergeneeskundige Daniel Elmer Salmon (1850-1914)

---

Norovirus




Norovirus is een groep van virussen die belangrijke verwekkers van diarree zijn. Er wordt geschat dat wereldwijd 50%
van al e acute episoden vangastroenteritis (buikgriep) door deze virussen worden veroorzaakt. Het Norovirus is een
zogenaamde "positive sense" RNA-virus.
Het virus komt geregeld in de vorm van epidemieen op relatief kleine schaal voor. Het is zeer besmettelijk en treft
mensen van al e leeftijden. Het virus wordt overgedragen via voedsel en water dat besmet is met ontlasting (feces),
via direct contact met een besmet persoon [1] en via aerosolvorming van het virus waarna het verschil ende
oppervlakten besmet [2] (bijvoorbeeld de deurkruk of het lichtknopje van het toilet).
Na besmetting ontstaat er immuniteit tegen het virus, maar deze is meestal niet vol edig en slechts tijdelijk[3]. Er zit
ook een erfelijke kant aan het verhaal: mensen met bloed type O raken vaker geinfecteerd[4], terwijl bloed type B en
AB gedeeltelijke bescherming bieden tegen symptomatische infectie[5][6].
Vroeger - en in sommige geval en nog steeds - werd de term Norwalkvirus gebruikt. De naam Norwalkvirus verwijst
naar de plaats Norwalk in Ohio, waar het Norovirus voor het eerst werd geidentificeerd in 1968.
Symptomen Norovirusbesmetting
De symptomen van buikgriep zijn braken en diarree, die meestal beginnen tussen 15 en 48 uur nadat iemand het
virus binnenkrijgt. Het braken is vaak heftig en kan heel plotseling optreden[7]. Het braken wordt ook wel
projectielbraken genoemd, vanwege de soms optredende heftigheid. Verder zijn hoofdpijn, buikpijn, maagkrampen,
spierpijn, malaise en milde koorts de meest voorkomende klinische symptomen. Er is geen bloed of slijmbijmenging
in de ontlasting (feces).

Verdenking van Norobesmetting
Als een of meer van de volgende verschijnselen zich voordoen, moet worden gedacht aan de mogelijkheid dat er een
Norobesmetting heeft plaatsgehad:
Projectielbraken in meer dan 50 % van de geval en,
Een ziekteduur van 12 tot 60 uur,
De ziekteverschijnselen treden 15-48 uur na het vermoedelijke tijdstip van besmetting op,
Personeel en clienten of patienten blijken ziek.

Behandeling Norobesmetting
Er bestaat geen geneesmiddel tegen deze buikgriep. De symptomen gaan in de meeste geval en vanzelf over na een
tot vier dagen. Het is belangrijk dat de zieke voldoende vocht, suikers en zouten binnen krijgt om uitdroging te
voorkomen (wegens de diarree). Als de zieke het kan verdragen kunnen kleine hoeveelheden licht voedsel worden
gegeten. Alcohol en koolzuurhoudende dranken moeten worden vermeden.
De meeste mensen zijn na 1 of 2 dagen ziekte weer op de been. Na 4 dagen zijn de symptomen geheel verdwenen.
Bij jonge kinderen, ouderen en mensen met een verzwakte afweer kunnen de klachten ernstiger zijn en langer duren.
Voelt men zich langer dan 5 dagen ziek, dan kan men het beste contact opnemen met de huisarts[8]. Bij
uitdrogingsverschijnselen kan opname noodzakelijk zijn om vocht via een infuus toe te kunnen dienen.
Maatregelen ter voorkoming Norovirusbesmetting
Na het toiletbezoek of na contact met een patient met diarree of braaksel dienen de handen grondig gewassen te
worden met zeep (middelen als steril ium en alcohol zijn niet werkzaam tegen dit virus). Dit is van essentieel belang
om verspreiding van het virus te voorkomen. Zeker mensen die voedsel bereiden, zoals het smeren van een
boterham voor anderen, kunnen heel gemakkelijk het Norovirus doorgeven aan een ander.
Laat de zieke tot drie dagen, nadat men klachtenvrij is GEEN voedsel bereiden voor anderen.

---

Was de handen zeer goed na toiletgebruik, voor de bereiding van voedsel, voor het eten en zeker na het
opruimen van diarree en braaksel.
Gebruik liever papieren handdoeken na het handen wassen. Anders moet men de handdoeken dagelijks
verschonen.
Zieken dienen een apart toilet te gebruiken tot vier dagen na het verdwijnen van de klachten.
Maak dagelijks het toilet schoon met een bleekwateroplossing (liefst 40 delen water op een deel bleekwater).
Maak vervolgens het toilet schoon van de schone kant naar de vieze kant.
Maak ook de deurknop, de kraanknop, de spoelknop v/h toilet en de lichtschakelaar schoon.
Vuile was dient apart te worden gewassen in de wasmachine op een zo hoog mogelijke temperatuur. Kookwas
90 graden of 2 maal op 60 graden. Bij die laatste was dient na het drogen van het wasgoed/beddengoed te
worden gestreken op een zo hoog mogelijke temperatuur.
Maak indien mogelijk als aanvul ende maatregel gebruik van UVC luchtsterilisatie-apparatuur.
Hoewel de ziekte niet ernstig is, kan men zich er soms wel erg ziek door voelen. De milde en symptoomloze geval en
kunnen juist een grote bijdrage leveren aan de verspreiding van de ziekte.

---

Document Outline

• Listeria monocytogenes
• Staphylococcus aureus
• Bacillus cereus
  • Symptomen
    • Braken
  • Eigenschappen
• Clostridium botulinum
  • Sporen in voeding
• Salmonella
• Norovirus
  • Symptomen Norovirusbesmetting
  • Verdenking van Norobesmetting
  • Maatregelen ter voorkoming Norovirusbesmetting

---